Nadmierna potliwość jako problem nie tylko kosmetologiczny

Written by dr Batko Jolanta, lic. Jasaszwili Mariami
Rate this item
(0 votes)

Pot jest wydzieliną gruczołów potowych. Wytwarzany pot zdrowego człowieka jest bezwonny i przezroczysty. W około 99% składa się z wody, w której rozpuszczone są związki nieorganiczne (potas, sód, wapń, magnez, żelazo) oraz organiczne (lipidy, węglowodany, aminokwasy, mocznik, kwas moczowy, kwas mlekowy, amoniak). Skład potu w warunkach prawidłowych zależy przede wszystkim od spożywanych pokarmów, czynników hormonalnych oraz stanu zdrowia. Odczyn potu jest lekko kwaśny, i mieszając się z wydzieliną gruczołów łojowych, tworzy na skórze ochronną warstwę hydrolipidową [1, 2, 3].

Rola potu w organizmie

Wydzielanie potu jest bardzo istotne dla prawidłowego funkcjonowania ustroju. Podstawową funkcją pocenia się jest utrzymanie prawidłowej temperatury ciała. W stanach, przegrzania organizmu (zarówno na skutek wysokiej temperatury otoczenia, jak i w stanach chorobowych, gdzie występuje gorączka) zachodzi zwiększone wydzielanie potu na całym ciele. Pot, wypływający przez kanaliki potowe na powierzchnię skóry, a następnie parujący, ochładza ją, przez co reguluje ciepłotę organizmu. W stanach oziębienia ustroju pocenie zostaje zatrzymane, aby nie powodować dodatkowej utraty ciepła z ustroju [4].

Z potem usuwane są z organizmu zbędne i toksyczne substancje, takie jak mocznik, toksyny czy leki. Poza tym pot w połączeniu z wydzieliną gruczołów łojowych tworzy naturalną powłokę, która chroni skórę przed chorobotwórczymi drobnoustrojami. Ponadto ułatwia utrzymanie właściwej wilgotności skóry, chroniąc ją przed przesuszeniem i podrażnieniami.

Za wytwarzanie potu odpowiedzialne są gruczoły potowe ekrynowe i apokryfowe kontrolowane przez autonomiczny układ nerwowy [2, 3]. Wydzielanie potu zwiększa się w określonych stanach emocjonalnych, takich jak stres, ból, wysiłek fizyczny czy też pobudzenie seksualne. Niestety nie zawsze zjawisko to przebiega w sposób fizjologicznie prawidłowy.

Nadmierna potliwość ma wiele złożonych przyczyn i nierzadko trudno jest je jednoznacznie określić. Różne czynniki, począwszy od niewłaściwej higieny osobistej przez uwrażliwienie na stresory psychogenne, zmiany fizjologiczne występujące naturalnie u każdego człowieka (okres dojrzewania u młodzieży oraz okres przekwitania u kobiet) aż po stany chorobowe, do których należą przede wszystkim nerwice, zatrucia, zakażenia, zaburzenia funkcji tarczycy, cukrzyca, nowotwory zaburzają ten rytm i przyczyniają się do powstawania patologii [4].

Potliwość fizjologiczna a patologiczna

Bardzo ważne jest określenie różnicy między zdrową, normalną potliwością, a jej patologią. Przyjmuje się, że dziennie człowiek produkuje około 0,5-1 litra potu. W stanach ekstremalnie wzmożonego wysiłku fizycznego, w bardzo wysokich temperaturach, ilość ta może wzrastać nawet do 10 litrów na dobę. W nadpotliwości w zwykłych warunkach spoczynkowych wydziela się ponad 3 litry potu (powyżej 50 mg potu na minutę) [4]. W przypadku nadmiernej potliwości ilość wydzielanego potu zwiększa się nieadekwatnie do występujących warunków zewnętrznych i wewnętrznych. Zwykłe sytuacje lub niewielkie stresy wywołują nadmierne pobudzenie organizmu objawiające się zwiększonym wydalaniem potu z różnych okolic ciała.

Ze względu na etiologię istnieje podział na nadmierną potliwość pierwotną oraz wtórną. Pierwotna charakteryzuje się tym, że często nie posiada uchwytnych przyczyn, występuje samoistnie i jest bardzo trudna do wyleczenia. Natomiast wtórna jest wynikiem występowania innych chorób, które objawiają się między innymi zwiększoną produkcją potu [5]. Biorąc pod uwagę lokalizację, w których pocenie występuje, wyróżniamy nadpotliwość miejscową oraz uogólnioną. W przypadku miejscowej pot wydzielany jest nadmiernie w określonych miejscach ciała, najczęściej są to dłonie, stopy lub pachy, a reszta gruczołów funkcjonuje prawidłowo.


 20

Ryc.1. Nadpotliwość miejscowa w obrębie dołów pachowych. Źródło: http://www.tipy.pl/artykul 1976jak-przestac-sie-pocic.html [z dnia 18-11-2009]

Nadpotliwość uogólniona, obejmuje często wiele nietypowych okolic, takich jak: klatka piersiowa, brzuch, grzbiet, skóra nad górną wargą, czoło oraz okolice krocza, a nawet całe ciało. W tym wypadku jest większe prawdopodobieństwo występowania jako czynnika sprawczego jednostki chorobowej [5].


 21

Rys. 2. Nadmierne pocenie uogólnione, obszar klatki piersiowej i brzucha. Źródło: http://kobieta.dlastudenta.pl/artykul/Nadmierne pocenie.17131.html [z dnia 18-11-2009]


 22

Rys. 3. Nadmierne pocenie uogólnione, obszar pleców. Źródło: http://www.antyperspiranty.com.pl/?dlaczego-sie-pocimy-.3 [z dnia 18-11-2009].

Rola kosmetologa w stosunku do osób dotkniętych problemem nadpotliwości

Suche, świeże ciało jest niezwykle ważne dla dobrego samopoczucia ludzi, a ludzi z nadpotliwością szczególnie. Osoby z nadmierną potliwością mogą wydzielać olbrzymią ilość potu. To oznacza, że ich dłonie, stopy, klatka piersiowa, pachy są stale wilgotne. Stan ten utrudnia wykonywanie codziennych czynności i może być przyczyną kłopotliwych sytuacji w życiu zawodowym lub towarzyskim, powodować stres, frustrację i w efekcie prowadzić do zaniżonej samooceny. Wszelkie zawody, w których jest nieustanny kontakt z ludźmi, wystąpienia publiczne są często trudno osiągalne dla osób z nadpotliwością. Problem nadpotliwości bywa też przyczyną osamotnienia, trudności w znalezieniu i zapoznaniu partnera życiowego czy też uczestniczeniu w spotkaniach towarzyskich [6].

Pełne i skuteczne wyleczenie nadmiernej potliwości jest trudne. Istnieje jednak wiele środków i metod, które w połączeniu ze sobą dają dobre efekty terapeutyczne w walce z jej objawami, poprawiając komfort życia. Dbałość o higienę osobistą jest podstawową metodą walki z nadmierną potliwością. Ze względu na to, że na spoconej skórze dużo szybciej rozwijają się różne drobnoustroje, powodujące rozkład potu, a przez to także nieprzyjemny zapach, konieczne jest codzienne mycie ciała za pomocą specjalnych antybakteryjnych mydeł oraz dokładne osuszanie skóry po kąpieli.

Dobry efekt dają regularne kąpiele ziołowe dłoni i stóp zalecane dwa razy w tygodniu po 30 minut. Zioła działające regulująco na czynność gruczołów potowych to kora dębu, szałwia, mięta, liście orzecha włoskiego, rumianek, kora brzozy. Możliwym efektem ubocznym stosowania ziół może być jednak niewielkie, lecz nieestetyczne przebarwienie skóry i paznokci na kolor brązowy [8]. Zaleca się używanie antyperspirantów, których zadaniem jest ograniczanie ilości wydzielanego potu. Dezodoranty, które maskują jedynie przykry zapach rozkładanego potu, są w tym przypadku niewystarczające. Dostępne są na rynku również specjalne płyny do stosowania co kilka dni na noc na czystą skórę, wymienić tu można na przykład Antidral lub Etiaxil. Zawierają one w swoim składzie sole, a konkretnie chlorek glinu. Substancja ta jest obecnie najskuteczniejsza w obkurczaniu i korkowaniu ujść przewodów potowych przy stosunkowo małym działaniu drażniącym skórę. Niestety trzeba dodać, że z biegiem czasu ich skuteczność może ulegać osłabieniu, a u niektórych osób z nadpotliwością chlorek glinu nie przynosi od początku żadnego efektu.

W przypadku wzmożonego pocenia na skutek bodźców smakowych zaleca się zrezygnowanie ze spożywania pikantnych i gorących potraw, a także ograniczenie spożycia kawy i alkoholu. Bardzo istotny jest również ubiór. Zaleca się więc noszenie ubrań luźnych, przewiewnych, wyłącznie z tkanin naturalnych, jak np. bawełna czy len. Ich zadaniem jest przepuszczanie powietrza, umożliwienie ciągłej wentylacji oraz wchłanianie nadmiaru potu. To samo dotyczy obuwia. Zalecane jest odkryte (o ile to możliwe), z materiału lub najlepiej naturalnej skóry. Ze względu na zwiększoną podatność na infekcje stóp (najczęściej grzybice) należy stosować codziennie kremy, zasypki lub aerozole przeznaczone do pielęgnacji stóp o zwiększonej potliwości.

W gabinecie kosmetologicznym stosuje się zabiegi jonoforezy, która polega na moczeniu dłoni lub stóp w roztworze wodnym z dodatkiem leków cholinolitycznych, przez który przepuszczany jest stały prąd galwaniczny o małym natężeniu. Jest to forma elektroterapii, która opiera się na stopniowym uszkadzaniu kanałów jonowych w gruczołach potowych na skutek działania prądu elektrycznego. Zabiegi te nie są bolesne, pacjent odczuwa jedynie lekkie mrowienie. Jonoforeza jest skuteczna oraz, co bardzo istotne, zupełnie bezpieczna, jeżeli jest prawidłowo przeprowadzana. Obecnie dostępne są również tego typu aparaty do użytku własnego w domu, jednak ich koszt jest wysoki [9].


23

Rys. 4. Aparat do przeprowadzania zabiegu jonoforezy. Źródło: http://i38.tinypic.com/6izmvd.jpg [z dnia 02-01-2010].

Z metod farmakologicznych na uwagę zasługują leki cholinolityczne zmniejszające ilość wydzielanego potu na przykład Bellergot będący mieszaniną alkaloidów pokrzyku, fenobarbitalu i winianu ergotaminy . Jednak ich skuteczność jest stosunkowo niska. Przy ich stosowaniu mogą wystąpić efekty uboczne jak senność, suchość w jamie ustnej i błon śluzowych [].


 24

Rys. 5. Termowizyjny obraz dłoni przed zabiegiem sympatektomii piersiowej (po lewej) oraz po operacji (po prawej). Źródło: http://archiwum.polityka.pl/d/popup.htm?/i/attachment/97/7777 [z dnia 02-01-2010].

W przypadku gdy inne, tradycyjne metody nie przynoszą oczekiwanego skutku, pacjent ma możliwość wyboru nieco bardziej inwazyjnego rozwiązania, którym jest wykorzystanie lasera i liposukcji okolic ciała, w których nadpotliwość jest najbardziej dotkliwa, jak np. pachy.

Zastosowanie wiązki laserowej rozpuszcza gruczoły potowe, a następnie są one odsysane. Zabieg ten odbywa się w znieczuleniu miejscowym i trwale niweluje nadmierną potliwość tych okolic ciała. Zabieg ten określany z języka angielskiego jako slim lipo ma tę przewagę nad botoksem, że jest jednorazowy. Do metod chirurgicznych leczenia nadpotliwości należy też sympatektomia piersiowa lub lędźwiowa, czyli zabieg polegający na zakleszczeniu (które jest odwracalne) lub przecięciu (efekt nieodwracalny) nerwu – pnia współczulnego, co powoduje zanik pocenia się na dłoniach i/lub stopach. Niestety często występuje tu zjawisko tak zwanego pocenia kompensacyjnego, czyli pojawienia się nadmiernego pocenia w innych rejonach ciała, takich jak klatka piersiowa, brzuch czy grzbiet. Poza tym obie te chirurgiczne metody pociągają za sobą możliwość wystąpienia niepożądanych komplikacji oraz pozostawiają trwałe blizny na ciele [10].


 25

Rys. 6. Test Minora na dłoniach A) przed zabiegiem wstrzykiwania botoksu, B) po przeprowadzonym zabiegu. Źródło: http://www.cec-efekt.pl/var/efekt/storage/images/media/images/nadpotliwosc test-minora/6004-1- pol-PL/nadpotliwosc test-Minora medium.jpg [z dnia 02-01-2010].

Obecnie najskuteczniejszą i coraz bardziej popularną metodą walki z poceniem jest ostrzykiwanie miejscowe toksyną botulinową (botox), która blokując na okres czterech do sześciu miesięcy przewodnictwo nerwowe, zapobiega poceniu wybranej partii ciała. Niewątpliwymi wadami tej metody są wysoka cena oraz konieczność ciągłego powtarzania zabiegu, aby efekt się utrzymywał [11].


 26

Rys. 7. Punkty wkłuć na powierzchni stopy. Źródło: http://www.kozmetikcerrahi.com/resimler5/botter2.jpg [z dnia 04-01-2010].


 27

Rys. 8. Zdjęcie pocącej się dłoni przed zabiegiem wstrzykiwania botoksu (po lewej) oraz suchej dłoni po zabiegu (po prawej). Źródło: http://15-115.pl/zabiegi.php?page=leczenie nadpotliwosci botox i dysport [z dnia 18-11-2009].

Nie należy również zapominać o ogromnym znaczeniu zdrowia psychicznego w przeciwdziałaniu nadpotliwości. Dużą pomocą może być wsparcie psychologa lub psychiatry w celu zlikwidowania ewentualnych nerwic i innych zaburzeń na tle nerwowym [6]. We własnym zakresie należy starać się wprowadzić więcej spokoju i harmonii we własne życie. W ramach możliwości unikać stresujących sytuacji i dbać o zapewnienie sobie codziennie relaksujących chwil i rozładowanie negatywnego napięcia emocjonalnego.

Przyczyny zaburzeń w procesie pocenia są bardzo zróżnicowane i nie zawsze do końca poznane. Istnieje wiele metod ograniczających ilość wydzielanego potu, niestety często są one mało skuteczne, inwazyjne lub też drogie, a przez to dostęp do nich jest ograniczony. Zabiegi proponowane w gabinecie kosmetycznym mogą wspomagać łagodzenie nadpotliwości, ale główne jej przyczyny powinny zostać stwierdzone przez lekarza. To lekarz przeprowadza dokładny wywiad w celu zdobycia informacji na temat genezy pocenia się, lokalizacji na ciele i sytuacji, które ją wywołują. Może również zlecić wykonanie specjalistycznych badań w celu wykrycia różnych schorzeń. Takie dane pozwalają na określenie kierunku dalszych działań w celu zapobiegania nadmiernemu poceniu się. Kosmetolog może w tym procesie również pomagać, pod warunkiem, że pacjent pozostaje cały czas pod ścisłą kontrolą lekarza. Fakt nadmiernego wydzielania potu nie jest jedynie problemem natury estetycznej, ale mającą poważne konsekwencje w życiu dolegliwością, która należy leczyć Największy efekt w przeciwdziałaniu nadpotliwości jest możliwy przez podjęcie działań wielokierunkowych na różnych płaszczyznach oraz umiejętne ich łącznie.


LITERATURA

1. A. Fizjologia człowieka z elementami fizjologii stosowanej i klinicznej. (red) W. Traczyk, Z. Trzebski. PZWL. Warszawa 2007.

2. Bullock J., Boyle J., Wang M. B.: Fizjologia, Wydawnictwo Medyczne Urban & Partner. Wrocław 2004.

3. Jakubowicz M.: Anatomia człowieka. Wydawnictwo WSZPZiU. Poznań 2007.

4. Maśliński S., Ryżewski J. (red.): Patofizjologia dla studentów medycyny. PZWL, Warszawa 2000.

5. Kardynał A.: Nadpotliwość - przyczyny i leczenie. Dermatologia i uroda. Dodatek do magazynu specjalistycznego Dermatologia i Kosmetologia Praktyczna, 2009, 4, 2 (14).

6. Kuźmicz I., Gronostajska A.: Rola czynników psychicznych w chorobach dermatologicznych. Artykuł ze strony internetowej http://kosmetologia.com.pl/index.php?option=com content&view=article&id=2 60: rola-czynniksychicznych-w-chorobach dermatologicznych&catid=186:konferencje&Itemid=1126 pobrany 29.12.2009.

7. Broniarczyk-Dyła G., Kujawska K., Fornalczyk-Wachowska E.: Nadpotliwość ważny problem kosmetyczny. „Derm. Estet.” 2005, 7, 6 (41).

8. Nowicka D,: Dermatologia. Podręcznik dla studentów kosmetologii. Górnicki Wydawnictwo Medyczne. Wrocław 2007.

9. Ambroziak M., Kwiek B., Langner A.: Leczenie nadmiernej potliwości. „Derm. Estet.” 2002, 4, 2.

10. Bieniek A., Baran W., Białynicki-Birula R., Szepietowski J.: Chirurgiczne leczenie nadpotliwości pach za pomocą urządzeń do liposukcji. „Derm. Estet.” 2004, 6, 6 (35).

11. Juszkiewicz-Borowiec M., Chodorowska G., Wojnowska D.: Nadmierne pocenie się a toksyna botulinowa. Artykuł ze strony internetowej http://www.pulsmedycyny.com.pl/index/drukuj/1396,nadmierne,pocenie,toksyn a pobrany 04.01.2010.