Objawy skórne towarzyszące nadczynności i niedoczynności tarczycy

Written by Dr Jolanta Batko, Agnieszka Kopczyńska*, Patrycja Wagner*
Rate this item
(0 votes)

Objawy skórne towarzyszące nadczynności i niedoczynności tarczycy Główną rolą tarczycy jest synteza hormonów: trójjodotyroniny (T3) i tyroksyny (T4) oraz kalcytoniny. Jej prawidłowa czynność zależy od skoordynowanego działania hormonu podwzgórza (TRH), przysadki (TSH) i tarczycy. Wydzielanie TSH jest kontrolowane przez neurohormon podwzgórzowy TRH. Zwiększona zawartość T3 i T4 hamuje wydzielanie TSH przez przysadkę, natomiast niskie stężenie T3 i T4 w surowicy pobudza wydzielanie TSH [ryc. 1].


 20

Ryc. 1. Regulacja wydzielania hormonów przez ujemne sprzężenie zwrotne [1].

Czynniki zaburzające ten mechanizm to przede wszystkim: temperatura, nadmiar lub niedobór jodu, brak tyrozyny, adrenalina, wazopresyna. Ich oddziaływanie prowadzi albo do zwiększonego wydzielania hormonów tarczycy (nadczynność tarczycy) albo do ich niedostatecznego wydzielania (niedoczynność tarczycy). Do głównych funkcji hormonów tarczycy (T3 i T4) należą: pobudzanie przemiany materii, stymulacja dojrzewania i aktywności ośrodkowego układu nerwowego, wzrost temperatury ciała, wzrost zużycia tlenu, pobudzenie wydzielania hormonu wzrostu, zwiększenie wchłaniania glukozy z jelit, pobudzenie syntezy receptorów LDL, przez co obniżony zostaje poziom cholesterolu we krwi, regulacja prawidłowego wzrostu [1].

Nadczynność tarczycy (hyperthyreosis) wynikająca z nadmiernego wydzielania hormonów tarczycy, prowadzi w efekcie do przyspieszonego metabolizmu. Najczęściej występującymi objawami nadczynności tarczycy są: pobudzenie nerwowe, bezsenność, zwiększona potliwość, kołatanie serca i tachykardia, wytrzeszcz gałek ocznych, słabość mięśni, utrata masy ciała, wzmożony apetyt, drżenie rąk [2, 3]. Nadczynność najczęściej może być powodowana: chorobą Gravesa-Basedowa, wolem wieloguzkowym nadczynnym oraz autonomicznymi nadczynnymi gruczolakami tarczycy. Patogeneza choroby Gravesa-Basedowa nie jest całkowicie poznana. Przyjmuje się, że jest schorzeniem o podłożu autoimmunologicznym prowadzącym do powstania przeciwciał, które działają na komórki tarczycy. Ich pojawienie się spowodowane jest prawdopodobnie defektem limfocytów T. Choroba Gravesa-Basedowa charakteryzuje się występowaniem najczęściej wola tarczycy, wytrzeszczem gałek ocznych oraz niekiedy obrzękiem przedgoleniowym podudzi [fot. 1, 2, 3].


 21

Fot 1. Wole tarczycy [4].


 22

Fot 2. Wytrzeszcz gałek ocznych [5].


23 

Fot. 3. Obrzęk przedgoleniowy [8].

W przypadku wola guzowatego nadczynnego dochodzi do rozrostu komórek nabłonka pęcherzykowego W przypadku wola guzdochodzi wydzielających hormony, których aktywność niezależna jest od przysadkowej tyreotropiny. Wytrzeszcz gałek ocznych (oftalmopatia) spowodowany jest naciekiem limfocytarnym, zwiększeniem zawartości mukopalisacharydów i obrzękiem pozagałkowym [fot.2]. W efekcie prowadzi to do zwłóknienia mięśni gałek ocznych oraz utraty ich ruchomości [3, 6]. Z kolei obrzęk podudzi w nadczynności tarczycy powoduje, że skóra nad miejscami występowania obrzęku może przybrać wygląd skórki pomarańczowej z dodatkowo występującym nadmiernym owłosieniem [fot. 3]. Obrzęk przedgoleniowy jest wynikiem kumulacji albumin oraz mucyny w głębszych warstwach skóry, co prowadzi do rozdzielenia włókien kolagenowych. Ponadto zwiększona jest synteza kwasu hialuronowego [6, 7].

Do czynników egzogennych prowadzących do powstania nadczynności tarczycy należy głównie naświetlanie jodem oraz same hormony tarczycy podawane w formie leków podczas leczenia niedoczynności tarczycy [3].

Charakterystyczne zmiany skórne towarzyszące nadczynności tarczycy to: skóra ciepła, wilgotna, aksamitna w dotyku. Osobliwym objawem nadczynności gruczołu tarczowego jest poluzowanie struktury płytki paznokciowej, w rezultacie czego czubki paznokci podwijają się [fot. 4]. Uniesienie części paznokcia powoduje, że staje się on pomarszczony, łamliwy, o nierównej powierzchni i czasem zmienionym kolorze. Ponadto jednym z objawów towarzyszących nadczynności tarczycy są pojawiające się często czerwone, mocno swędzące plamy na podudziach i stopach oraz wysypka na twarzy i szyi [fot. 5], natomiast włosy robią się rzadkie, cienkie i sztywne [6]. Wole sygnalizuje zaawansowane stadium nadczynności tarczycy [fot. 1].


 24

Fot. 4. Przykłady onycholizy [5].

25
 Fot. 5. Rumienie twarzy [9].

Niedoczynność tarczycy (hypothyreosis) jest następstwem niedoboru hormonów tarczycy T3 i T4, co odzwierciedlają ich obniżone parametry we krwi.

Niedoczynność tarczycy dzieli się na: • pierwotną, która powstaje w wyniku uszkodzenia samej tarczycy (np. w wyniku naświetlań promieniami Roentgena bądź stanu zapalnego). Objawia się zwiększonym wytwarzaniem TSH przez przedni płat przysadki mózgowej; • wtórną, która jest wywołana upośledzeniem wydzielania TRH przez podwzgórze lub TSH przez przedni płat przysadki mózgowej (np. w wyniku uszkodzenia lub usunięcia przysadki); • pochodzenia podwzgórzowego spowodowana niedoborem TRH.

Najczęstszą przyczyną niedoczynności tarczycy jest choroba Hashimoto. Jest to przewlekłe, limfocytarne zapalenie tarczycy o podłożu autoimmunologicznym.

Głównymi objawami występującymi w niedoczynności tarczycy jest matołectwo u dzieci oraz obrzęk śluzowaty u dorosłych [fot. 6].  

26

Fot. 6. Obrzęk śluzowaty [5]


 Charakterystycznym objawem matołectwa jest ciężkie upośledzenie umysłowe, a także zaburzenia neurologiczne. Obrzęk śluzowaty zlokalizowany jest głównie w tkance podskórnej i objawia się obrzękiem powiek, twarzy albo części grzbietowej dłoni. Skóra na twarzy, szczególnie w obrębie ust i powiek dolnych, sprawia wrażenie grubej, a usta przybierają kolor lekko fioletowy [fot. 7]. Zaburzenie to jest następstwem zwiększonego gromadzenia glikozaminglikanów (kwas hialuronowy, siarczan chondroityny) w podskórnej tkance śródmiąższowej [3, 6].

27

Fot. 7. Obrzęk twarzy [4].

Ponadto w niedoczynności tarczycy może nastąpić: upośledzenie kurczliwości mięśnia sercowego i niewydolność serca, upośledzenie sprawności intelektualnej, osłabienie siły mięśni, zaparcia, wzdęcia, brak apetytu, osłabienie koncentracji, senność, spowolnienie myślenia i mowy, zahamowanie wzrostu [3, 6]. Skóra bywa sucha, blada, gruba, szorstka, zimna. Zauważalne jest również nadmierne rogowacenie szczególnie na łokciach i kolanach, występuje objaw tzw. brudnych kolan uważany przez wielu lekarzy za swoisty dla niedoczynności tarczycy.

Kolor skóry może przybierać barwę żółtą, która wynika z przemiany karotenu [fot. 8], bądź też siną spowodowaną skurczem naczyń obwodowych oraz akumulacją mukopolisacharydów. Włosy z kolei są cienkie, suche, wypadające.

 28

Fot. 8. Karotenemia [4].

W niedoczynności tarczycy występuje tzw. objaw Herthoghe’a, który związany jest z zaburzeniami w trofice brwi. Objawia się on zanikaniem zewnętrznej części brwi, przy czym pozostała ich część jest bardzo dobrze rozwinięta i ubarwiona [4].

Istotną rolę w niedoczynności tarczycy odgrywa bielactwo nabyte. Jego przyczyną jest destrukcja melanocytów, która prowadzi do powstawania obszarów odbarwionych. Patogeneza tego schorzenia nie jest do końca poznana .

Hormony tarczycy (T3,T4) regulują ekspresje genów, różnicowanie tkanek i ogólny metabolizm człowieka [7]. Zaburzenia ich syntezy i wydzielania znajdują swoje odbicie w funkcjonowaniu całego organizmu. W przypadku nadczynności dochodzi do wzrostu metabolizmu, przyspieszonej pracy serca, pobudzenia nerwowego, zwiększonego wydzielania ciepła, a także spadku masy ciała. Niedoczynność u osób dorosłych objawia się przede wszystkim zmniejszeniem przemiany materii, zmniejszeniem wytwarzania ciepła, zwolnieniem tempa pracy serca, zwiększeniem masy ciała. Zaburzenia w wydzielaniu hormonów tarczycy znajdują swoje odbicie również w zmianach skórnych, co przedstawiono powyżej.

*członkini Koła Naukowego Patofizjologii przy Wyższej Szkole Zdrowia, Urody i Edukacji w Poznaniu; opiekunka Koła - dr Jolanta Batko.

BIBLIOGRAFIA 1. Ganong W.F,. Fizjologia, PZWL, 2007 2. Maśliński S., Ryżewski J., Patofizjologia, PZWL, Warszawa, 2000 3. Thor P., Podstawy patofizjologii człowieka, Wydawnictwo UJ , Kraków 2001 4. Nowicka D., Dermatologia, podręcznik dla studentów kosmetologii, Wydawnictwo Medyczne Górnicki, Wrocław 2007 5. http:// dermnetnz, org/ systemic/thyroid, html 6. Szczeklik A., Choroby wewnętrzne, tom I, Medycyna Praktyczna, Kraków , 2005 7. Kumar V., Catron R., Robbins S., Robbins Patologia, Urban & Partner, Wrocław, 2003 8. http.//medhelp.org/posts/Dermatology 9. Robbins, Dermatologia. Podręcznik i atlas, Urban & Partner, Wrocław, 1992