Zastosowanie mocznika w pielęgnacji skóry suchej

Written by lic. Katarzyna Bocian, dr n. farm. Dorota Patkowska
Rate this item
(0 votes)

Suchość skóry jest najczęstszą dolegliwością osób po 50 roku życia [1, 72-4], już nawet osoby w wieku 26-37 lat uskarżają się na przesuszanie się naskórka [1, 58-60], a nawet spotyka się ją u mocznik obraz3
dzieci. Taką cerę charakteryzują w różnym natężeniu zmiany ilość lipidów w płaszczu wodno – lipidowym naskórka, mniejszy stopień nawilżenia oraz szybsza utrata wody. Skóra taka jest cienka i matowa, w dotyku jest szorstka, chropowata, a w skrajnych przypadkach pokryta łuską, stopniowo traci elastyczność, nierzadko swędzi oraz piecze. Ma tendencję do zmarszczek i przebarwień.

Przyczynami takiej sytuacji może być niewłaściwa pielęgnacja, stres, szkodliwe czynniki środowiskowe np. promieniowanie ultrafioletowe, niska wilgotność otoczenia, predyspozycje genetyczne, czynniki patologiczne organizmu np. niewłaściwa gospodarka hormonalna, niedostateczne wydzielanie sebum czy też choroby takie jak atopowe zapalenie skóry, łuszczyca, rybia łuska, cukrzyca bądź niedoczynność tarczycy. Najczęściej suchość skóry jest spowodowana mieszaniną tych czynników w różnych proporcjach. Profilaktyka i leczenie polega m. in. na stosowaniu kosmetyków o działaniu nawilżającym, a także odtwarzającym i wzmacniającym funkcje barierowe skóry. Obecnie najczęściej składnikami aktywnymi tych kosmetyków są ceramidy, oleje i woski roślinne, aloes oraz mocznik [2, 123; 3]. Celem niniejszej pracy jest zaprezentowanie ostatniego z wymienionych składników – mocznika.
Mocznik jest związkiem organicznym. Jego wzór sumaryczny to CH4N2O, natomiast wzór strukturalny przedstawia rycina.
  mocznik wzór

Ryc. 1. Wzór strukturalny mocznika
Źródło: https://pl.123rf.com/photo_40626943_stock-photo.html [z dnia 04.04.2015].


Mocznik tworzy przezroczysto – białe, praktycznie bezwonne kryształy o gorzkim smaku. Jest dobrze rozpuszczalny w wodzie i etanolu, a jego 10% roztwór w temperaturze 20 °C ma lekko zasadowe pH (9,2-9,5). Nie rozpuszcza się w tłuszczach. Szybko ulega hydrolizie, dlatego często jest stabilizowany kwasem mlekowym. Zaleca się przechowywanie tego surowca w szczelnie zamkniętych pojemnikach, najlepiej w temperaturze pokojowej, w dobrze wentylowanym i suchym pomieszczeniu [2, 123-4; 4, 425-6; 5, 137; 6, 152-3; 7].
Mocznik jest końcowym produktem przemiany związków azotowych w organizmach ludzi i zwierząt. Występuje w pocie i skórze ludzkiej (około 1%), jest składnikiem naturalnego czynnika nawilżającego (NMF) i bierze udział w nawodnieniu warstwy rogowej naskórka.
Zdrowa skóra stanowi barierę ochronną organizmu. Aby spełniała swoje funkcje konieczne jest m.in. jej nawodnienie. Utrzymanie odpowiedniej wilgotności w warstwie rogowej naskórka (na poziomie ok 13%) [8, 73] ułatwiają kosmetyki nawilżające i emolienty. Zadaniem tych pierwszych jest czynne podwyższanie zawartości wody w naskórku, natomiast emolienty biernie utrzymują wodę poprzez utworzenie filmu okluzyjnego i zapobieganie transepidermalnej utracie wody (TEWL). Najlepsze efekty uzyskamy przez nałożenie tych dwóch substancji warstwowo [9; 2, 127].
Mocznik klasyfikujemy jako humektant, czyli taki środek nawilżający, który ma zdolność trwałego wiązania i zatrzymywania wody z otoczenia. Najczęściej stosowanymi humektantami są: gliceryna, d-panthenol, kwas hialuronowy, glikol propylenowy, mleczan sodu, kwas mlekowy i sorbitol, a także mocznik [2, 127; 10, 10-12]. Substancje te są chętnie dodawane do kosmetyków pielęgnacyjnych do cery suchej, wrażliwej i alergicznej, do preparatów łagodzących podrażnienia posłoneczne, do szamponów i odżywek do włosów, do płynów i balsamów po goleniu, do mydeł w płynie i żeli myjących, do past do zębów i do dezodorantów [2, 126 i n.].
Mocznik jest stosowany w kosmetyce od 1943 roku. Na opakowaniach jest wyszczególniony zgodnie z międzynarodowym nazewnictwem składników kosmetyków (INCI) pod nazwą Urea. Jest nietoksyczny oraz praktycznie nie wykazuje działania uczulającego i drażniącego. W badaniach in vivo potwierdzono jego zdolność do ulepszania funkcji barierowej warstwy rogowej naskórka. Wykazano, że zwiększa poziom enzymów syntezujących lipidy, tworzących naturalną barierę ochronną skóry. Ponadto wspomaga działanie antybakteryjnych peptydów. Może być wykorzystany również jako promotor przenikania innych substancji aktywnych zawartych w kosmetyku. Stosowany jest pomocniczo w leczeniu dermatologicznych schorzeń takich jak łuszczyca, atopowe zapalenie skóry, egzema, skórne powikłania cukrzycowe, czy też rogowacenie mieszków włosowych [11; 6, 153].
Szybkość penetracji mocznika w głąb naskórka jest zależna od typu emulsji jaką zastosujemy. W preparatach gdzie warstwą zewnętrzną jest woda (O/W) działanie będzie bardzo szybkie. W odwrotnym układzie (W/O) uwalnianie mocznika z preparatu następuje znacznie wolniej, co powoduje wydłużenie czasu jego działania. Najefektywniejsze działanie – najlepszy efekt penetracyjny – mocznik wykazuje w emulsjach wielokrotnych typu W/O/W. Jest to spowodowane faktem, że mocznik rozpuszcza się tylko w fazie wodnej, dlatego też ta emulsja dostarczy skórze w pierwszej kolejności szybko penetrujący mocznik rozpuszczony w zewnętrznej warstwie wodnej, a następnie mocznik wprowadzony do wewnętrznej fazy wodnej, który to będzie uwalniany wolno, a przez to czas działania preparatu ulegnie wydłużeniu.
         
Działanie mocznika w kosmetyce dotyczy przede wszystkim górnej warstwy skóry – naskórka. W zależności od stężenia mocznika w kosmetyku uzyskamy różne efekty, dlatego też poniżej zaprezentuję jego działanie w różnych zakresach procentowych.
Nawet w małych ilościach (do 2%) intensyfikuje podziały komórek warstwy ziarnistej skóry, pobudza ziarninowanie przez co przyspiesza gojenie się ran oraz działa silnie regeneracyjnie. Takie stężenie jest chętnie stosowane w pomadkach ochronnych do ust, kremach do rąk, balsamach do ciała i pastach do zębów [2, 133; 6, 153; 10, 12; 12].
Mocznik aplikowany na skórę w stężeniu 2%-10% działa kojąco, przeciwświądowo i łagodząco. Jest to najkorzystniejsze stężenie, gdy zależy nam na silnym uwodnieniu naskórka, ponieważ znacząco ułatwia wiązanie wody przez keratynę. Mocznik wpływa na korneocyty i rozpulchnia je umożliwiając wodzie wniknięcie do wnętrza komórki. Te z kolei zatrzymują w sobie w wodę i dzięki temu skóra staje się bardziej miękka, jędrna, gładka i lepiej nawilżona. Właściwości te są wykorzystywane w balsamach do skóry suchej, kremach głęboko nawilżających, a także szamponach i odżywkach do włosów [9; 6, 153; 2, 133; 7].
Mocznik w stężeniu powyżej 10% ma właściwości przeciwzapalne i przeciwbakteryjne, dlatego też stosuje się go w preparatach do cer trądzikowych i problematycznych. Zmiękcza skórę i zwiększa jej przepuszczalność ułatwiając wnikanie innych substancji. Wpływa regulująco na proces rogowacenia naskórka i działa złuszczająco, stąd jego obecność w płynach do, jak i po goleniu, aby zapobiec problemowi wrastających włosków. W tym stężeniu znajduje się w kosmetykach przeznaczonych do stosowania na przesuszone i nadmiernie zrogowaciałe miejsca – pięty, łokcie i kolana [2, 133; 11; 7].
Mocznik w stężeniach powyżej 40% ma działanie silnie keratolityczne – powoduje złuszczanie naskórka. Przyjmuje się, że jest to spowodowane rozrywaniem wiązań wodorowych w keratynie, co intensyfikuje proces jej denaturacji (zmian w strukturze białka i utraty aktywności biologicznej), a następnie solubilizację (zwiększenie rozpuszczalności). Skutkiem tego jest rozmiękczenie keratyny warstwy rogowej, co ułatwia złuszczanie naskórka i działa silnie zmiękczająco. Tak wysokie stężenie stosuje się w preparatach aptecznych przeznaczonych do leczenia intensywnych zrogowaceń [2, 133; 6, 153].
Mocznik jest ważną substancją występującą naturalnie w ludzkim organizmie. Jest produktem pozwalającym pozbyć się w nietoksyczny sposób amoniaku i występuje na powierzchni naskórka będąc składnikiem naturalnego czynnika nawilżającego. Ponadto jest substancją wytwarzaną na potrzeby masowe. Poza zastosowaniem w rolnictwie i przemyśle jest wykorzystywany w produkcji kosmetyków pielęgnacyjnych i leczniczych. W zależności od jego stężenia w kosmetyku działa jako środek łagodzący, nawilżający, bądź keratolityczny. Dzięki tym właściwościom jest składnikiem pożądanym w preparatach do skóry suchej, podrażnionej i chropowatej oraz stanach chorobowych związanych z nadmiernym rogowaceniem. Jego dostępność, praktyczny brak efektów ubocznych oraz niska cena stawiają go w grupie niezwykle wartościowych surowców kosmetycznych [2, 136-7].

Piśmiennictwo

[1] Nowicka D. Skóra Polek i Polaków w obiektywie praktyka cz. 4: Skóra Polek w wieku 50-65 lat. LNE  Nowości w Kosmet 2014; 6.
[2] Baran D., Bartkowiak G., Schroeder G., Schroeder G (red), Mocznik i jego zastosowanie w preparatach kosmetycznych. [W:] Schroeder G. (red), Nanotechnologia, kosmetyki, chemia supramolekularna. Wyd. 2. [Kostrzyn]: Cursiva; 2013:123.
[3] Michalak M. Sprzymierzeńcy w pielęgnacji cery suchej. Cabines 2011; 48.
[4] Lautenschläger K.-H., Schröter W., Wanninger A. Nowoczesne kompendium chemii. Warszawa: PWN; 2007.
[5] Molski M. Chemia piękna. Wyd. 2. Warszawa: PWN; 2012.
[6] Sikora M. Skuteczne nawilżanie. LNE Nowości w Kosmetyce 2013; 3.
[7] htps://www.zrobsobiekrem.pl/pl/p/file/b1668736072864a27fabd1e48825c199/MSDS-mocznik.pdf [z dnia 06.01.2015].
[8] Martini M. C., Placek W (red) Kosmetologia i farmakologia skóry. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL; 2007.
[9] http://www.biochemiaurody.com/vademekum/humektanty.html [z dnia 09.04.2015].
[10] Sikora M. Akcja regeneracja. LNE Nowości w Kosmetyce. 2010; 4.
[11] http://biotechnologia.pl/kosmetologia/artykuly/mocznik-w-kosmetykach,12801 [z dnia 08.04.2015].
[12] http://urodaizdrowie.pl/mocznik-w-kosmetykach-skladnik-na-topie#&panel1-2 [z dnia 22.04.2015].