Wielowymiarowość zdrowia i znaczenia jego subiektywnej oceny w wybranych chorobach skóry / The multidimensional nature of health and the importance of its subjective evaluation in selected skin diseases

Written by Sylwia Nawrot, Barbara Raszeja-Kotelba, Ingrid Dadej-Michalska
Rate this item
(0 votes)

Afilacje: Wyższa Szkoła Zdrowia, Urody i Edukacji w Poznaniu; Uniwersytet Medyczny im. K.Marcinkowskiego w Poznaniu

           

Streszczenie: Według definicji podanej przez Światową Organizację Zdrowia (WHO), zdrowie oznacza stan dobrego samopoczucia fizycznego i psychospołecznego, a nie wyłącznie brak choroby lub niedomagania. Nowym elementem tej definicji jest zwrócenie uwagi na wielowymiarowość zdrowia w aspekcie fizycznym, psychospołecznym i emocjonalnym oraz znaczenie subiektywnej oceny zdrowia to jest określenie jakości życia osoby. Do oceny jakości życia u osób ze zmianami skórnymi służą różnorakie, wybiórcze dla poszczególnych chorób profile zdrowia lub specyficzne dla dermatologii kwestionariusze. Badania jakości życia pacjentów pozwalają ocenić czy urazy psychiczne lub fizyczne zaliczane do najważniejszych wyzwań w zakresie bezpieczeństwa zdrowotnego ulegają poprawie po zastosowaniu właściwej terapii farmakologicznej, zabiegowej i innej. Na podstawie przeglądu piśmiennictwa w pracy przedstawiono wyniki badań jakości życia przed i po terapii u pacjentów z różnymi dermatozami oraz u osób z problemami estetycznymi skóry.

Słowa kluczowe: zdrowie, jakość życia

Abstract: According to the definition given by the World Health Organization (WHO), the term "health" means a state of good physical and psychosocial well-being and not merely the absence of disease or infirmity. The new element of this definition highlights the multidimensional nature of health in physical, psychosocial and emotional terms and the importance of subjective health assessment, i.e. determination of a patient’s quality of life. Diverse, disease-specific or universal health profiles are used to assess the quality of life in patients with skin lesions. Such studies allow us to assess whether mental or physical injuries classified as major challenges in the field of health security are improved after appropriate pharmacological, surgical, camouflage or other therapies. This paper presents the results of a study of quality of life in patients before and after treatment of selected dermatological diseases.

Key words: health, quality of life

fotolia skóraŹródło: Fotolia.

Wstęp

Termin „zdrowie” według definicji podanej przez Światową Organizację Zdrowia oznacza stan dobrego samopoczucia fizycznego i psychospołecznego, a nie wyłącznie brak choroby lub niedomagania. Nowym elementem tej definicji jest zwrócenie uwagi na wielowymiarowość zdrowia w aspekcie fizycznym, psychospołecznym i emocjonalnym [1].

Stan naszego zdrowia warunkuje jakość naszego życia zależną od czterech podstawowych obszarów funkcjonowania człowieka. Składają się na to: stan psychiczny, stan fizyczny i sprawność ruchowa, doznania somatyczne, sytuacja społeczna i warunki ekonomiczne [2].

Dla potrzeb medycyny Schipper [3] wprowadził termin „jakość życia uwarunkowana stanem zdrowia” (health related quality of life) i poszerzył powyższe obszary o przeżycia chorego w związku z samą chorobą i jej leczeniem oraz zadowolenie chorego z terapii.

Przy ocenie jakości życia zwraca się więc uwagę na rozróżnienie obiektywnego stanu zdrowia to znaczy rodzaju choroby, nasilenie objawów i wynikających z nich ograniczeń oraz jego subiektywnego poczucia to jest doświadczania przez chorego poczucia jakości życia [4].

Nie zawsze ocena jakości życia obiektywna dokonywana przez lekarza jest zgodna z subiektywną oceną chorego. Badania kliniczne dowodzą, że efekty leczenia zarówno w chorobach somatycznych jak i psychicznych w dużym stopniu zależą od postawy jaką osoba przyjmuje wobec choroby [4].

Metodologia badań i narzędzia badawcze w dermatologii, kosmetologii i medycynie estetycznej

 Do oceny jakości życia u osób ze zmianami skórnymi służą różne wybiórcze dla poszczególnych chorób skóry profile zdrowia oraz specyficzne dla dermatologii kwestionariusze zestawione przez Jankowskiego w dwóch tabelach [5]. Podają one krótką charakterystykę narzędzi badawczych wykorzystywanych w tym celu (tab. 1 i 2). Uzyskane wyniki można porównywać między sobą, jednak szczegółowe pytania w kwestionariuszach oraz okres czasu brany pod uwagę przy badaniu jakości życia mogą znacząco się różnić, co sprawia, że wyniki badań nie w pełni mogą być porównywalne [5].

Choroby skóry są specyficzną grupą chorób, która w sposób znaczący zaburza jakość życia chorego, ze względu na to, że choroby te wiążą się ze zmianą wyglądu, są często umiejscowione w miejscach odsłoniętych przez co ograniczają życie zawodowe, kontakty towarzyskie, rodzinne czy wypoczynek [6]. Chociaż powszechnie uważa się , że choroby skóry są jedynie defektem kosmetycznym, to badania jakości życia pacjentów dermatologicznych wykazują, że są one bardziej uciążliwe niż choroby uznane za poważne takie jak cukrzyca, choroba wieńcowa serca czy astma [7].

Pomiary jakości życia pacjentów dermatologicznych dostarczają informacji uzupełniających ocenę dokonaną przez lekarza dotyczącą stanu klinicznego, pozwalają ocenić wpływ prowadzonej terapii na fizyczne, psychospołeczne i emocjonalne aspekty zdrowia u osób dotkniętych chorobą. Mogą wpływać na podejmowanie decyzji co do rodzaju metod, także nowych stosowanych w terapii, w badaniach klinicznych, również mogą stanowić argument za zmianą polityki finansowania wobec określonych placówek zdrowia, czy metod leczniczych [5, 8].

Cel pracy

Celem badań przedstawionych w tym artykule jest określenie rodzaju i charakteru wpływu niektórych chorób skóry oraz defektów estetycznych na ocenę poczucia jakości życia na podstawie referowanych rezultatów badań w literaturze przedmiotu.

Analiza uzyskanych wyników badań i dyskusja

            Chorobami skóry, które najbardziej naruszają jakość życia pacjentów są łuszczyca, atopowe zapalenie skóry, trądzik pospolity, łysienie plackowate, bielactwo nabyta.

Poza chorobami skóry przykre dla pacjenta bywają również różnego rodzaju defekty kosmetyczne skóry: blizny, przebarwienia, zmiany naczyniowe, objawy starzenia się skóry, które znacząco wpływają i naruszają psychospołeczne wymiary życia tych osób.

Analiza uzyskanych przez różnych autorów rezultatów badań zestawionych w tabelach 3. i 4. wykazuje, że jakość życia pacjentów z chorobami skóry pomimo znaczących różnic w zmaganiu się z różnymi przejawami utraty zdrowia nie różni się w sposób zasadniczy.

Znaczna część badań nad jakością życia chorób dermatologicznych dotyczy głównie takich wymiarów jak zdrowie, poczucie bezpieczeństwa, kontakty społeczne, sytuacja rodzinna, zawodowa, aktywność seksualna, ekonomiczna sytuacja życiowa. Pacjenci generalnie są niezadowoleni ze swego życia we wszystkich jego przejawach. Chorzy na łuszczycę nawet średnio nasiloną (PASI 20) prezentują niski stopień obecności objawów depresyjnych [9, 10, 11, 12, 13].

Badania chorych na atopowe zapalenie skóry wykazują, że choroba należy do dermatoz o dużym negatywnym wpływie na stan psychiczny pacjenta (średnia DLQI: 12,5+/-4,8) [21]. Wpływa jednocześnie źle na funkcjonowanie chorego, jego opiekunów i rodziny [22].

Trądzik pospolity obniża zasadniczo jakość życia zwłaszcza ludzi młodych i kobiet. Leczenie choroby jest długotrwałe i kosztowne, co często pogarsza stan psychiczny pacjentów. Choroba rozpatrywana z punktu widzenia medycznego i społecznego pozwala stwierdzić, że poczucie jakości życia jest obniżone zwłaszcza u chorych na cięższe postacie kliniczne trądziku oraz u osób, które nie mogą pozwolić sobie na najnowocześniejsze metody leczenia [23].

Jak ważny jest dostęp do nowoczesnych metod leczenia dla poprawy samooceny pacjentów odnośnie swego wyglądu zewnętrznego w życiu towarzyskim i pracy, wykazują badania Olsena i wsp., którzy wykazali, że zastosowanie leczenia farmakologicznego, ale także psychiatrycznego i psychologicznego wsparcia poprawiło znacznie życie społeczne pacjentów z łysieniem plackowatym [24].

W ostatnich 50. latach nastąpił wzrost zainteresowania problematyką wizerunku ciała i w związku z tym nastąpił rozwój technik mniej lub bardziej inwazyjnych pozwalających na korektę estetycznych defektów skóry pojawiających się w przebiegu choroby, jej leczenia, starzenia się lub niezadowolenia z własnego wyglądu [19]. Badania Magdziarz-Orlitz i Dziankowskiej-Bartkowiak [19] przy użyciu trzech różnych pomiarowych metod: skali SF-36, DLQI oraz Skindeksu-29 wykazały, że jakość życia po zabiegach laserowych, peelingach, eksfoliacjach, fotoodmładzaniu, zastosowaniu wypełniaczy, toksyny botulinowej i zabiegach lipolizy uległa znaczącej poprawie w sferze emocjonalnej i funkcjonowania psychospołecznego.

Dankowksa i wsp. [20] wykazali, że niwelowanie odbarwionych plam za pomocą makijażu medycznego korygującego u osób z bielactwem nabytym u 30-60% badanych poprawiło ich kontakty z innymi ludźmi, zwiększyło pewność siebie, dodało energii i radości życia.

Podsumowanie

Choroby skóry są grupą chorób, które ze względu na przewlekły i często nieuleczalny charakter, niekiedy odrażający obraz kliniczny, zapach i nie zawsze skuteczne , uciążliwe metody leczenia zewnętrznego, są szczególnie powiązane z różnego rodzaju zaburzeniami emocjonalnymi.

Dla większości pacjentów dermatologicznych bardziej znaczącymi determinantami jakości życia są czynniki psychologiczne i emocjonalne aniżeli fizyczne. Najbardziej jakość życia obniżają następstwa choroby w znaczeniu psychospołecznym. Stosowana terapia u osób badanych nie powodowała większych zmian poczucia jakości życia w zakresie osamotnienia, lęku czy depresji.

Natomiast pozytywny wpływ na jakość życia we wszystkich trzech wymiarach: fizycznym, psychospołecznym i emocjonalnym, odnotowano u osób z problemami estetycznymi, które poddały się różnego rodzaju zabiegom medycyny estetycznej. Satysfakcja i zadowolenie z własnego wyglądu po podjętej terapii determinowała jakość życia, więc wpływała na obraz poczucia zdrowia u badanych osób.

Piśmiennictwo

[1] Choi J., Koo J.: Quality of life issues in psoriasis. J Am Acad Dermatol. 2003,49(2),57-61.

[2] Naughton M.J., Schumaker S.A.: The case of function in quality of life assessment. Qual Life Res 2003,12,73-80.

[3] Schipper H.: Quality of life:principles of the clinical paradigme J. of Psychology 1990,8,23,171-185.

[4] Okła W., Stenden S.(red): Wprowadzenie w problematykę jakości życia. (w): Jakość życia w chorobie. Wydawnictwo KUL,Lublin,2007,5-12.

[5] Janowski K.: Problematyka jakości życia w chorobach dermatologicznych. (w): Jakość życia w chorobie. Wydawnictwo KUL,Lublin,2007,49-62

[6] Kowalczyk-Zieleniec E., Nowicki R., Majkowicz M.: Jakość życia w dermatologii.Metody pomiaru. Przegl. Dermatol 1999,86,153-158

[7] Kapp S.R., Feldman S.R., Exum M.L., Fleischer A.B., Reboussin D.M.: Psoriasis causes as much disability as other major medical diseases. J Am Acad Dermatol 1999,41,401-407.

[8] Finley A.Y.: Quality of life measurement in dermatology a practical guide. Br J Dermatol 1988,118,195-201.

[9] Jobling R.G.: Psoriasis a preliminary questionnaire study of suferers subjective experience. Clin Exp Dermatol 1976,1,133-236.

[10] Ramsay B.,O’Reagen M.: A survey of the social and psychological effects of psoriasis. Br J Dermatol 1988,118,195-201.

[11] Stenden S., Janowski K.: Zastosowanie kwestionariusza Skindex do pomiaru jakości życia pacjentów z łuszczycą. Przegl Dermatol 2001,88,41-48.

[12] Kanikowska A., Michalak M., Pawlaczyk M.: Zastosowanie oceny jakości życia chorych na łuszczycę w praktyce lekarskiej. Nowiny Lekarskie 2008,77,3,195-203.

[13] Jankowiak B., Sekmistrz S., Kowalewska B. i inni: Satisfaction with life in a group of psoriasis patients. Post Dermatol i Alergol 2013,30,2,85-90.

[14]Teresiak E., Czarnecka-Operacz M.,Jenerowicz D.: Wpływ nasilenia stanu zapalnego skóry na jakość życia rodzinnego chorych na atopowe zapalenie skóry. Post Dermatol i Alergol 2006,23,6,249-257.

[15] Nowicki R., Majkowicz M.: Badanie jakości życia u pacjentów z trądzikiem pospolitym w makroregionie gdańskim. Przegl Dermatol 1997,84(1),49-59.

[16] Krajewska-Kułak E., Krajewska K., Popik M. i inni: Zastosowanie wskaźnika DLQI w ocenie jakości życia młodzieży z trądzikiem pospolitym. Dermatol Klin 2006,8,1,23-26.

[17] Reich A., Nowicka D., Szepietowski J.: Jakość życia u młodych mężczyzn z łysieniem androgenowym. Dermatol Klin 2005,7,79-81.

[19] Magdiarz-Orlitz J., Dziankowska-Bartkowiak B.: Ocena wpływu wybranych technik dermatologii estetycznej na jakość życia badanych. Dermatologia Estetyczna 2011,13,2,98-105.

[20] Dankowska S., Raszeja-Kotelba B., Jóźwiak N., Kuczyński S., Nowak G.: Wpływ zastosowania kamuflażu medycznego na jakość życia pacjentów z bielactwem. Pol J Cosmetol 2009,12(3),205-211.

[21] Finlay A.Y., Khon G.K.: Dermatology Life Quality Index (DLQI) – a simple practical measure for routine clinical use. Clin Exp Med 1994,19,210-216.

[22] Lawson K., Levis-Jones M., Finlay A.Y. and all.: The family impact of childhood atopic dermatitis:The Dermatitis Impact Questionnaire. Br J Dermatol 1998,138,107-113.

[23] Wdowiak L., Chrzanowska D., Borowska K., Bojer I., Dreher P.: Trądzik pospolity jako problem społeczno-medyczny. Zdr. Publ. 2004,114(3),400-404.

[24] Olsen E.A., Dunlap F.E., Funicella T., Koperski J.A. i inni: A randomized clinical trial of 5% topical minoxidil versus 2% topical minoxidil and placebo in the treatment of androgenetic alopecia. J Am Acad Dermatol 2002,47,377-385.