Wpływ wysiłku fizycznego na procesy myślowe człowieka

Written by dr n. farm. Dorota Patkowska, mgr Karolina Nowak
Rate this item
(0 votes)

W dzisiejszych czasach każdy człowiek coraz bardziej ułatwia sobie życie. Telefony komórkowe, windy, samochody, zakupy przez Internet, czy nawet krzesła na kółkach powstały właśnie po to, by w tym pędzie życia tak naprawdę zatrzymać człowieka w bezruchu. Niestety, nie każdy zdaje sobie sprawę z tego, że są to ograniczniki dla ludzkiej aktywności, która jest niezwykle ważna dla naszego zdrowia. Już niejednokrotnie przeprowadzano badania na temat wpływu aktywności ruchowej na organizm ludzki. Wykazywały one, że (a) regularne ćwiczenia są sposobem na radzenie sobie z chorobą niedokrwienną serca. Poprawia się wówczas wydolność serca, następuje obniżenie poziomu cholesterolu i ciśnienia tętniczego, a tym samym lepsze ukrwienie narządów. Dzięki aktywności fizycznej prawdopodobieństwo wystąpienia chorób układu krążenia zmniejsza się o 50%; (b) brak ruchu może być przyczyną wystąpienia cukrzycy typu II. U osób aktywnych ryzyko jej wystąpienia zmniejszone jest o 33%. Natomiast u osób już chorych wysiłek fizyczny sprzyja prawidłowemu stężeniu cukru we krwi, zwiększa wrażliwość tkanek na insulinę, zmniejszając zapotrzebowanie organizmu na ten hormon. Ponadto ułatwia utrzymywanie odpowiedniej wagi ciała, co przy cukrzycy jest utrudnione; (c) obniżenie poziomu aktywności fizycznej w społeczeństwie jest główną przyczyną otyłości, która dotyka coraz większą grupę ludzi. Odpowiednio dobrana dieta i ćwiczenia są podstawą w walce z otyłością. Wysiłek fizyczny powoduje spalanie energii, która jest magazynowana w postaci tkanki tłuszczowej. Ponadto przyspieszony jest metabolizm, gdyż przez wysiłek, organizm przetwarza więcej składników odżywczych w ciągu dnia; (d) regularne ćwiczenie wpływa pozytywnie na walkę z bólami kręgosłupa i stawów. Ćwiczenia na odcinek lędźwiowy nie tylko wzmacniają mięśnie tego obszaru, ale także więzadła. Dodatkowo redukują napięcie w odcinku lędźwiowym, zmniejszając przy tym bolesność okolic krzyżowych; (e) ćwiczenia fizyczne zapobiegają osteoporozie, zwiększając gęstość masy kostnej, wzmacniając przy tym cały układ kostny; (f) aktywność fizyczna wzmaga odporność organizmu na wszelkie infekcje. Podczas wysiłku zostaje pobudzony układ immunologiczny i znacznie wzrasta poziom białych krwinek; (g) jednym z głównych powodów złego stanu zdrowia i samopoczucia jest niedotlenienie spowodowane niską aktywnością. Przy umiarkowanej aktywności fizycznej zwiększa się wentylacja płuc, która wpływa na rozrost pęcherzyków płucnych, co poprawia oddychanie i tym samym dotlenienie organizmu.

Warto podkreślić, że ruch należy do podstawowych elementów profilaktyki geriatrycznej. Dłuższe trwanie życia i korzystne starzenie jest wynikiem zachowania właśnie wysokiej aktywności fizycznej [4].

A wiadomo, że to nie tylko ruch, ale kilka połączonych ze sobą elementów stylu życia, które wspólnie wpływają na poprawę zdrowia i samopoczucia. Tak więc w parze z aktywnością fizyczną powinny iść: właściwe odżywianie, kontrola masy ciała, radzenie sobie ze stresem, nienadużywanie leków, niepalenie papierosów czy dostateczna ilość snu [1].

Dzięki aktywności fizycznej, poprzez przyspieszone tętno, serce wtłacza do mózgu więcej krwi, a co za tym idzie – więcej tlenu. Komórki ciała są odżywione, a mózg pracuje lepiej i szybciej. Dlatego też istnieje duża zależność między ćwiczeniami fizycznymi, a procesami myślowymi. W badaniach przeprowadzonych przez Charlesa Hillmana udowodniono, że osoby sprawniejsze fizycznie są również zdolniejsze intelektualnie [3]. Wszystko zaczyna się w mięśniach, które kurcząc i rozkurczając się podczas aktywności fizycznej, wysyłają sygnały chemiczne, wśród których znajduje się także białko IGF-1. Poprzez układ krwionośny wnika ono do wnętrza mózgu, gdzie pełni rolę stymulatora. Pobudza mózg do wytwarzania substancji chemicznych oraz tzw. mózgowego czynnika wzrostu nerwów – BDNF (ang. Brain Derived Neurotrophic Factor, BDNF). Substancja ta pobudza niemal wszystkie funkcje mózgu związane z myśleniem. Tak więc, dzięki regularnym ćwiczeniom fizycznym w organizmie wzrasta poziom BDNF, co powoduje, że komórki mózgowe łączą się ze sobą i „porozumiewają” się na wiele nowych sposobów.

U ludzi dorosłych zawartość BDNF utrzymuje się przeważnie na stałym poziomie, jednak z biegiem lat neurony (komórki nerwowe) zaczynają obumierać. Kiedyś istniało przekonanie, iż odtworzenie tych komórek jest niemożliwe, ale przez ostatnie dziesięć lat badania przeprowadzane na zwierzętach dowiodły, że poprzez aktywność fizyczną, w niektórych częściach mózgu, można wywołać tworzenie się nowych komórek nerwowych (neurogeneza). Postanowiono przeprowadzić podobne badania u ludzi.

Wykazały one, że u każdej z badanych osób, po trzech miesiącach regularnego ćwiczenia, pojawiły się nowe komórki nerwowe. Wszystko jest powodem działania BDNF, który pobudza komórki macierzyste do przekształcania się w neurony.  

Naukowcy ustalili, że zwiększone ryzyko przedwczesnej śmierci dotyczy osób o niskiej aktywności fizycznej, niekoniecznie otyłych, ale takich, które mają po prostu słabą kondycję [1].

Piśmiennictwo

[1] Kocuba A Aktywność fizyczna. Generation:Fitness 2009;2:44-6.

[2]Carmichael M Mózg przez płotki. Newsweek 2007;15:64-7.

[3] Hillman Ch.H, Castelli D, Buck S.M Aerobic fitness and neurocognitive function in healthy preadolescent children. Medicin & Science in Sports & Exercise 2005:11.

[4] Karczewski J.K (red) Higiena. Podręcznik dla studentów pielęgniarstwa. Lublin:Czelej;2002:126-7.