Żywność funkcjonalna o działaniu prozdrowotnym: napoje funkcjonalne

Written by dr Magdalena Jeszka-Skowron
Rate this item
(0 votes)

5

W ostatnich latach wzrosło zainteresowanie polskich konsumentów żywnością funkcjonalną. A dlaczego żywność ta w dzisiejszych czasach jest tak ważna? Produkty te z dodatkiem naturalnych substancji biologicznie aktywnych są zwykle stosowane w celu poprawy zdrowia lub zredukowania istniejącego problemu zdrowotnego, np. obniżenia wysokiego stężenia cholesterolu we krwi, obniżenia wysokiego ciśnienia krwi, czy też obniżenia wysokiego stężenia glukozy we krwi. Żywność funkcjonalna, według definicji, musi wykazywać, oprócz właściwej wartości odżywczej, również pozytywny i udowodniony doświadczalnie efekt prozdrowotny wynikający z obecności składników bioaktywnych, zdolnych do wspomagania rozwoju i funkcji organizmu, utrzymania prawidłowej masy ciała, kondycji psychofizycznej, a nawet do obniżania ryzyka wystąpienia niektórych chorób [Małecka, 2010]. Trendy prozdrowotnego działania żywności i ich zastosowanie w produktach spożywczych przedstawiono w Tabeli 1.

Tabela 1

Tabela 1. Trendy prozdrowotnego działania żywności i ich zastosowanie w produktach [Ashwell, 2002; Małecka, 2010; Małecka i Olejniczak, 2009].

Właściwości prozdrowotne produktów mogą być związane z bogactwem związków w nich pierwotnie zawartych, np. brokuły, marchew, lub związków dodanych jako składniki prozdrowotne, np. jogurty z dodatkiem probiotyków, margaryna z dodatkiem fitosteroli, a także żywność, z której usunięto niekorzystne składniki żywieniowe, np. alergeny (hipoalergiczny ryż) lub żywność, w której na skutek procesu technologicznego zwiększono biodostępność składników.

Szczególnymi produktami są napoje bezalkoholowe. Z racji, że konsumenci często je kupują i regularnie spożywają zostały wykorzystane jako nośniki substancji bioaktywnych. Napoje, tak zwane funkcjonalne, początkowo występowały w Japonii, do których jako główne substancje bioaktywne dodawano: błonnik, żelazo oraz oligosacharydy. Napoje te, w zależności od składu, korzystnie wpływały na układ pokarmowy, układ kostny, jak też zapobiegały chorobom zębów.
Przykładowymi napojami zawierającymi dodatek naturalnych związków bioaktywnych są:
• napoje ACE zawierające β-karoten (prowitamina A) oraz witaminy C i E. Napoje bogate
w antyoksydanty mają za zadanie eliminację nadmiernej ilości wolnych rodników z organizmu;
• napoje z dodatkiem błonnika: rozpuszczalnego oraz nierozpuszczalnego w wodzie;
• napoje fermentowane mleczne z dodatkiem steroli roślinnych;
• napoje oparte na sokach owocowych i warzywnych z dodatkiem wyciągów leczniczych:
np. herbaty zielonej, Echinacea, Gingko biloba, Panax ginseng;
• odżywcze napoje stosowane zamiast posiłku, w leczeniu otyłości;
• napoje zawierające odpowiednio dobrane zestawy witamin i składników mineralnych, jako produkty dla kobiet w ciąży i dla kobiet karmiących piersią.

Napoje te, dzięki dodaniu naturalnych przeciwutleniaczy czy błonnika, pomagają chronić organizm przed nowotworami i chorobami układu krążenia, szczególnie osób starszych lub osłabionych. Oprócz powyższych związków występują także inne związki, które w zależności od ich mechanizmu działania są wykorzystywane do produkcji żywności funkcjonalnej (Tabela 2).

Tabela 2

Tabela 2. Przykładowe związki wykorzystywane w żywności funkcjonalnej pogrupowane
w zależności od ich mechanizmu działania [Childs, 2007; Małecka, 2010; Yaqoob i Tricon, 2006].

Objaśnienia:
CLA – sprzężony dien kwasu linolowego
MUFA – jednonienasycone kwasy tłuszczowe
PUFA – wielonienasycone kwasy tłuszczowe
EPA - kwas eikozapentaenowy
DHA – kwas dokozaheksaenowy
GLA – kwas gamma-linolenowy

W Polsce rynek żywności funkcjonalnej jest nadal rynkiem niszowym, ale powoli się rozwija. Na podstawie wyników badań ankietowych Bakalarskiej i Małeckiej [2009] stwierdzono, że również w Polsce oczekiwania konsumentów wobec żywności funkcjonalnej są zbliżone do trendów dla żywności funkcjonalnej występujących na świecie. I tak priorytetem dla Wielkopolan jest obniżenie ryzyka wystąpienia chorób cywilizacyjnych, ale również istotne są: obniżenie poziomu cholesterolu we krwi, zwiększenie odporności organizmu, wspomaganie pracy mózgu i poprawa zdolności koncentracji, zredukowanie masy ciała, poprawa nastroju i samopoczucia oraz wzmocnienie kości i zębów [Bakalarska i Małecka, 2009].

Piśmiennictwo
1. Ashwell, M. (2002) Concepts of functional food. ILSI Europe Concise Monograph Series, ILSI Europe.
2. Bakalarska, M., Małecka, M. (2009) Zachowania konsumentów na rynku żywności funkcjonalnej. W: Konsument wobec innowacji produktowych na rynku żywności, Sojkin, B. (red.) Wyd. Uniwersytetu Ekonomicznego (UE) w Poznaniu, str. 144-180.
3. Childs, N.M. (2007) Marketing and Regulatory Issues for Functional Foods and Nutraceuticals. W: Handbook of Nutraceuticals and Functional Foods, Wildman, R.E.C. (red.) CRC Press Boca Raton, London, New York, Taylor & Francis Group, LLC. str. 503-516.
4. Małecka, M. (2010) Prozdrowotne składniki żywności w informacjach żywieniowych i świadomości konsumentów. W: Prozdrowotne składniki żywności, Małecka M. (red.) Wyd. Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu, Poznań, str. 7-25.
5. Yaqoob, P., Tricon, S. (2006) Conjugated linoleic acid (CLAs) and health, W: Improving the fat content of foods, Williams, Ch., Buttriss, J. (red.) CRC Press, Woodhead Publ. Lim. Cambridge, England, str. 182-209.

W następnym numerze autorka omówi kolejne grupy żywności funkcjonalnej.