Usuwanie defektów skóry z zastosowaniem peeilingu chemicznego

Written by Ilona Kowalska
Rate this item
(1 Vote)

Wprowadzenie

Peeling chemiczny to potoczna nazwa zabiegu złuszczania naskórka polegającego na kontrolowanej aplikacji substancji reagujących z powierzchniowymi warstwami skóry.
Zabieg ten powoduje złuszczanie się naskórka i pobudza procesy odnowy biologicznej w całej warstwie rogowej do warstwy kolczystej bądź podstawnej, w zależności od głębokości peelingu.
Peelingi chemiczne można podzielić na bardzo powierzchowne, powierzchowne, średnio głębokie oraz głębokie. Zabiegi kosmetyczne dotyczą wyłącznie dwóch pierwszych grup.
Głębokość oddziaływania peelingu zależy od wielu czynników, między innymi od: składu chemicznego, stężenia, pH i mocy kwasu, czasu aplikacji oraz ilości substancji naniesionej [1, 3].

Przyspieszenie złuszczania warstw powierzchniowych pobudza podział komórek w warstwie podstawnej, natomiast w skórze właściwej stymuluje za pomocą cytokin produkcję kolagenu i macierzy zewnątrzkomórkowej [3].

Peelingi chemiczne mają w kosmetologii bardzo wszechstronne działanie. W przypadku skóry tłustej zrogowaciała warstwa naskórka to główna przyczyna czopowania się ujść gruczołów łojowych. Peeling złuszcza naskórek, usuwa zalegające czopy rogowe i przeciwdziała tworzeniu się zaskórników będących powodem wtórnych zmian ropnych. Ponadto ściąga pory i ogranicza łojotok .
Złuszczanie ma również zastosowanie w pielęgnacji skóry suchej, ponieważ eliminując warstwy o najniższej zawartości wody - zrogowaciałą i rogową - silnie ją nawilżają. Dodatkowo zastosowanie masek bezpośrednio po eksfoliacji powoduje lepsze wnikanie składników odpowiedzialnych za nawilżenie [1, 3, 4].

Zabiegi te można także wykorzystać u osób ze skórą wrażliwą, uważając jednak, aby wykonywać je ze szczególną ostrożnością i po uspokojeniu stanów zapalnych oraz objawów nadreaktywności skóry [3].
W przypadku skóry dojrzałej głównym zadaniem peelingów jest wygładzenie skóry i spłycenie drobnych zmarszczek. Wybielają one także niektóre plamy przebarwieniowe będące jedną z oznak starzenia się skóry [3].

Wskazaniami do wykonania chemicznego złuszczania naskórka są:
• zmiany barwnikowe: piegi, przebarwienia pozapalne, plamy soczewicowate;
• hiperkeratoza retencyjna (posłoneczna);
• objawy starzenia się skóry: utrata jędrności, zmarszczki;
• blizny i rozstępy skórne;
• trądzik zaskórnikowy i grudkowo-krostkowy;
• zaburzenia rogowacenia: suchość skóry i rogowacenie przymieszkowe [3, 4].

Należy pamiętać, że istnieje również wiele przeciwwskazań do wykonania zabiegów z użyciem peelingów chemicznych. Oto niektóre z nich:
• ekspozycja skóry na słońce,
• aktywna opryszczka,
• alergie skórne,
• liczne znamiona melanocytowe i teleangiektacje
• skłonność do powstawania keloidów,
• przerwanie ciągłości naskórka (rany, nadżerki),
• choroby autoimmunologiczne (kolagenozy, pęcherzyce),
• niektóre leki (retinoidy, tetracykliny, hormony) [3].

W kosmetologii do zabiegów powierzchownego, chemicznego złuszczania naskórka wykorzystuje się głównie kwasy owocowe, czyli alfa-hydroksykwasy (AHA) w stężeniu 10-30% [3].

Alfa-hydroksykwasy występują w przyrodzie dość licznie.
Są to związki organiczne zawierające zarówno grupy karboksylowe jak i hydroksylowe w pozycji alfa [2].
Ich działanie wykorzystane w peelingach chemicznych polega na rozluźnieniu połączeń między komórkami warstwy rogowej a tzw. cementem międzykomórkowym, co prowadzi do złuszczenia skóry. Dodatkowo wskutek rozluźnienia całej struktury cementu międzykomórkowego peeling ułatwia wnikanie substancji, w tym wody [3, 4].
Alfa-hydroksykwasy mają szerokie spektrum działania. Zapobiegają zwiększaniu się grubości płaszcza rogowego skóry, modyfikują wiązania jonowe, wpływając na enzymy biorące udział w ich powstawaniu. Dłużej stosowane wpływają na zwiększenie zawartości miedzy innymi glikozaminoglikanów skóry właściwej [3, 4].

Najbardziej popularne i najczęściej stosowane alfa-hydroksykwasy to: kwas glikolowy, migdałowy, mlekowy i pirogronowy oraz pochodne alfa-hydroksykwasów: kwas laktobionowy i glukonolakton.

Kwas glikolowy


Jest najpopularniejszym i najczęściej stosowanym alfa-hydroksykwasem. Dobrze rozpuszcza się w wodzie i ma bardzo małą masę cząsteczkową , dzięki czemu łatwo przenika do warstwy podstawnej naskórka [3].
Naturalne źródła kwasu glikolowego to trzcina cukrowa, winogrona i jabłka [4].
Kwas glikolowy nie należy do mocnych kwasów i nawet w największych stężeniach wywołuje jedynie powierzchowny peeling. Jest zatem bezpieczny, a ryzyko powikłań jest znikome. Kwas ma szerokie zastosowanie. Przy niskim pH wykazuje działanie keratoregulujące, pobudzając złuszczanie i odnowę komórkową, jednak przy wyższym pH wyłącznie nawilża [1, 3, 4].
Kwas glikolowy nie powoduje koagulacji białek i nie ma zdolności samo neutralizacji, dlatego wymaga neutralizacji roztworem, np. dwuwęglanu sodu [3].
Peelingi glikolowe przy odpowiedniej ostrożności mogą być wykonywane przez cały rok u osób z każdym fototypem skóry, a także u tych ze skórą problemową. Kwas może występować w czterech postaciach:
• wolnej,
• częściowo zneutralizowanej,
• zbuforowanej,
• zestryfikowanej.
Najsilniejsze działanie wykazuje w formie wolnej, gdzie istnieje ryzyko wystąpienia epidermolizy [3].
Kwas glikolowy daje efekt metaboliczny i keratoplastyczny. Hamuje enzymy (sulfotransferazy, fosfotransferazy, kinazy) odpowiedzialne za syntezę wiązań jonowych między korneocytami [3].
Stanowi dobrą alternatywę dla leczenia przebarwień, w tym melazmy, ponieważ w wyższych stężeniach zmniejsza adhezję keratynocytów w górnych warstwach naskórka, powodując osłabienie nadmiernej pigmentacji. Wraz z 35% TCA może być stosowany do leczenia przebarwień pozapalnych i ostudy [3].

Kwas migdałowy


Ten rodzaj alfa-hydroksykwasu jest słabo rozpuszczalny w wodzie, natomiast dobrze w alkoholu. Otrzymywany jest przez hydrolizę wyciągu z gorzkich migdałów [3].
Jest silniejszy od kwasu glikolowego, jednak z powodu swej dużej masy cząsteczkowej i tak jego działanie jest słabsze i wolniej wnika w głąb komórek, przez co działa łagodniej. Niemniej jednak spośród wszystkich alfa-hydroksykwasów wykazuje najsilniejsze działanie przeciwbakteryjne [3].
Kwas migdałowy nie powoduje nadwrażliwości na promienie ultrafioletowe, może być stosowany przez cały rok, także przez osoby z wysokim fototypem skóry.
Jego działanie polega na rozluźnieniu spoiwa łączącego komórki warstwy rogowej naskórka. Przyspiesza naturalny proces złuszczania, przy dłuższym stosowaniu stymuluje odnowę komórkową poprzez aktywację fibroblastów w obrębie skóry właściwej oraz zwiększa syntezę kolagenu i elastyny i zawartość mukopolisacharydów w skórze. W efekcie poprawie ulega sprężystość skóry i jej elastyczność . Kwas migdałowy działa depigmentacyjnie, ponieważ hamuje melanogenezę poprzez zakwaszenie (synteza melaniny wymaga środowiska alkalicznego) [3, 4].
Istotny jest fakt, że jest bardzo dobrze tolerowany i nie ma działania drażniącego ani wywołującego rumień, a tylko niewielkie pieczenie podczas zabiegu. Może być więc stosowany nawet przez osoby z cerą problemową: wrażliwą czy naczyniową.
Skóra po zabiegu z użyciem kwasu migdałowego jest delikatnie złuszczona i zauważalnie wygładzona. Kwas migdałowy ma słabsze od innych działanie higroskopijne. Ma zastosowanie w terapiach anti-aging, polecany dla każdego rodzaju skóry [3, 4].

Kwas mlekowy


Ten rodzaj alfa-hydroksykwasu naturalnie występuje w kwaśnym mleku, maślance, jabłkach, pomidorach i kiszonej kapuście. Dobrze rozpuszcza się w wodzie i posiada większą cząsteczkę niż kwas glikolowy oraz słabszą zdolność penetracji [4].
Jest jednym ze składników naturalnego czynnika nawilżającego skórę (NMF) i wydzieliny gruczołów ekrynowych, gwarantuje skórze utrzymanie kwaśnego pH [2]. Zmniejsza przyleganie komórek i ułatwia złuszczanie korneocytów, dlatego zaliczany jest do składników nawilżających (dobrze nawilża w stężeniu 10%). Kwas mlekowy może być metabolizowany do kwasu pirogronowego. W stężeniach powyżej 10% normalizuje procesy złuszczania, oczyszcza skórę, działa wybielająco. Ponadto stymuluje syntezę ceramidów i uszczelnia barierę skórną. Stosowany jest najczęściej w peelingach złożonych do bioliftingu, zabiegów uelastyczniających i niwelujących przebarwienia. Jest naturalnym regulatorem pH w kosmetykach [3, 4].

Kwas pirogronowy


Jest to naturalny związek występujący między innymi w jabłkach i sfermentowanych owocach. Zaliczany jest do alfa-ketokwasów. Rozpuszcza się w tłuszczach, a pod wpływem wody ulega przemianie do kwasu mlekowego [3, 4].
Podobnie jak kwas glikolowy posiada małą masę cząsteczkową, dzięki czemu szybko penetruje naskórek. Daje efekt metaboliczny, keratolityczny, komedolityczny, sebostatyczny i antybakteryjny.
W stężeniach 40-60% działa złuszczająco, zmniejsza przyleganie komórek naskórka i grubość warstwy rogowej. W stężeniach poniżej 50% daje efekt peelingu powierzchniowego, a powyżej tej granicy penetruje w głąb skóry.
Kwas pirogronowy efektywnie rozjaśnia skórę, działa termoplastycznie i stymuluje syntezę kolagenu na poziomie skóry właściwej. Wygładza i zmiękcza skórę. Jest szczególnie polecany podczas terapii cer tłustych i trądzikowych, ale znajduje swoje zastosowanie także przy objawach fotostarzenia. Zmniejsza bowiem zmarszczki i przebarwienia. Kwas pirogronowy ma działanie drażniące, dlatego podczas i po eksfoliacji może wystąpić podrażnienie, pieczenie, które ustępuje w przeciągu kilku godzin od zabiegu [3].

Glukonolakton


Jest to pochodny związek alfa-hydroksykwasów (AHA), polihydroksykwas (PHA). Stosowany jest najczęściej w terapii wspomagającej leczenie trądziku różowatego. Działa podobnie jak kwasy owocowe (przyspiesza i stymuluje odnowę naskórka), ale ma mniejsze właściwości drażniące (jest wolniej wchłaniany przez skórę). Ponadto stymuluję produkcję mukopolisacharydów i kolagenu w skórze [3].

Kwas laktobionowy


Jest to złożony polihydroksykwas, pochodny AHA. Ze względu na bardzo wolną absorbcję nie wywołuje podrażnień skóry, a dzięki hamowaniu wolnych rodników hydroksylowych działa na nią antyoksydacyjnie. Podobnie jak kwasy owocowe, dzięki złuszczaniu skóry wzmacnia jej barierę naskórkową i wspomaga proces odnowy komórkowej. Tak jak glukonolakton pobudza syntezę mukopolisacharydów i kolagenu (3).

Piśmiennictwo
1. Dubla-Berner M, Prusińska-Bratoś M, Broniarczyk-Dyła G Peelingi i ich zastosowanie w leczeniu zmian chorobowych i kosmetycznych. Derm Estet 2001; 4.
2. Martini M-C, Placek W, red. wyd. pol. Kosmetologia i farmakologia skóry. Warszawa:PZWL;2007.
3. Noszczyk M, red. Kosmetologia pielęgnacyjna i lekarska. Warszawa:PZWL; 2011.
4. Sikora M., Skadniki peelingów w pigułce. LNE&Spa

Artykuł powstał w ramach działalności Studenckiego Koła Naukowego Patofizjologii przy WSZUiE.
Opiekun Koła: dr J. Batko