Barwy w żywieniu i nie tylko. Część 3. Flawonoidy.

Written by dr Dorota Patkowska
Rate this item
(0 votes)

Flawonoidy stanowią najważniejszą obok karotenoidów grupę barwników roślinnych. Do roku 1996 wyizolowano ponad 4000 związków i są one bardzo rozpowszechnione w przyrodzie [1].

image001

Rys. 1. Cytrusy.
Źródło: Beliveau R., Gingras D., Dieta w walce z chorobami. Warszawa:Wyd. Delta;[?].

image011Rys. 2. Owoce. Źródło: Beliveau R., Gingras D., Dieta w walce z chorobami.Warszawa:Wyd. Delta;[?].

image022
Rys. 3. Kwiaty. Źródło: zdjęcie autorskie.

image029
Rys. 4. Owoce. Źródło: zdjęcie autorskie.

Flawonoidy sprawiają, że świat, który nas otacza, jest kolorowy. Nadają one złocistą barwę kwiatom, owocom i jesiennym liściom (łacińskie słowo flavus oznacza kolor żółty), czerwoną – dojrzałym jabłkom, porzeczkom, truskawkom, malinom, winogronom, owocom dzikiej róży, owocom głogu, niebieską – chabrom na polach, A fioletową – bakłażanom, jagodom, jeżynom [2].

Ze względu na piękne kolory wyciągi roślinne zawierające flawonoidy od wieków były wykorzystywane w farbiarstwie.
Flawonoidy spełniają wiele bardzo ważnych funkcji zarówno w świecie roślinnym, jak i zwierzęcym. Substancje te z jednej strony chronią komórki roślinne przed chorobami oraz szkodliwym działaniem słońca, grzybów i insektów, z drugiej zaś wabią, kuszą i przyciągają wzrok nie tylko owadów, zwierząt, ale i ludzi. Wiele flawonoidów potrafi być źródłem prawdziwej rozkoszy dla podniebienia. Jedzenie soczystych, dojrzałych owoców, świeżych warzyw, orzechów czy picie zielonej herbaty lub czerwonego wina sprawia, że jedzenie staje się wielką przyjemnością. Ale wraz z delektowaniem się dostarczamy również organizmowi wiele witamin i ogromną ilość substancji leczniczych, które zapobiegają infekcjom, rakowi, chorobom serca i krążenia [2].

Historia odkrycia flawonoidów

Flawonoidy odkrył węgierski naukowiec Albert Szent-Gyorgyi. W roku 1936 prowadził badania nad witaminą C, których celem było ustalenie, dlaczego witamina C z wyciągu z cytryn jest bardziej skuteczna niż czysty kwas askorbinowy. W białej otoczce owoców cytrusowych wykrył substancję, która wywierała korzystny wpływ na stan naczyń krwionośnych. Nazwał ją witaminą P, ponieważ zmniejszała przepuszczalność naczyń włosowatych (ang. permeability). Później wykazano jej obecność w wielu roślinach. Okazało się także, że nie jest to pojedynczy związek chemiczny, lecz mieszanina związków, które nazwano flawonoidami. Ze względu na wielokierunkową, pozytywną aktywność biologiczną flawonoidów zaproponowano dla nich nazwę bioflawonoidy [3].

Budowa chemiczna i właściwości fizykochemiczne

Podstawowy szkielet flawonoidów składa się z 15 atomów węgla układających się w ugrupowanie C6-C3-C6, które można zinterpretować jako układ pierścienia benzenowego A połączonego z układem fenylopropanu. Ze względu na to, że u większości flawonoidów wytwarza się między pierścieniami aromatycznymi A i B układ heterocykliczny z atomem tlenu  - pironu, związki te mogą być uważane za pochodne benzo--pironu, czyli chromonu.

image030

Rys. 5. Struktura chromonu.
Źródło: Kohlmünzer S Farmakognozja. Wyd. 5. Warszawa:Wydawnictwo Lekarskie PZWL;2003.

Oto główne grupy flawonoidów. Według wielu autorów zalicza się też do nich antocyjanidyny i ich glikozydy antocyjany, leukoantocyjanidyny oraz katechiny.

image031

Rys. 6. Podstawowe struktury flawonoidów.
Źródło: Sikorski Z (red.) Chemia żywności tom 1. Wyd. 5. Warszawa:Wydawnictwa Naukowo-Techniczne;2007.

Większość flawonoidów występuje w postaci glikozydów (w połączeniu z cząsteczkami cukrów) i ma część cukrową złożoną z 1 do 5 cząsteczek cukrów prostych. Różnorodność bioflawonoidów polega na:


- liczbie i umiejscowieniu grup hydroksylowych przy obu pierścieniach A i B;
- różnym stopniu utlenienia łącznika trój węglowego;
- typem połączenia glikozydowego z cukrami prostymi, ich ilością i rodzajem;
- występowaniem układów dimerycznych (biflawonoidy).

Flawonoidy są to najczęściej żółte lub bezbarwne substancje stałe, natomiast antocyjany, zaliczane do flawonoidów, mają barwę od różowej przez czerwoną, niebieską do fioletowej. Aglikony (same flawonoidy, antocyjany) są w wodzie prawie nierozpuszczalne, rozpuszczają się na ogół w rozpuszczalnikach organicznych. W postaci glikozydów rozpuszczają się w wodzie i alkoholu etylowym, natomiast nie rozpuszczają się w eterze, chloroformie i benzenie.
Flawonoidy rozpuszczają się w alkaliach z wytworzeniem żółtego zabarwienia. Antocyjany w środowisku kwaśnym przeważnie mają barwę czerwoną, która zmienia się w środowisku zasadowym na niebieską (wyjątkiem są np. antocyjany kwiatów chabra bławatka, które zachowują barwę niebieską w środowisku lekko kwaśnym) [4].

Aktywność biologiczna flawonoidów

Flawonoidy wykazują szerokie spektrum aktywności biologicznej, dzięki któremu znalazły zastosowanie w medycynie, dietetyce i kosmetologii. Mozna wskazać kierunki aktywności biologicznej flawonoidów:


1) wpływ uszczelniający i wzmacniający na ściany naczyń kapilarnych – znaczenie jako środki zapobiegające krwawieniom, wybroczynom, żylakom, a także zastosowanie w miażdżycy;
2) właściwości antyoksydacyjne (przeciwutleniające) – związki te należą do naturalnych przeciwutleniaczy. Chronią m.in. witaminę C przed utlenieniem, wielokrotnie wzmacniając jej działanie. Jako substancje o charakterze redukującym łatwo oddają wodór z grup hydroksylowych redukując nadtlenki i wodoronadtlenki;
3) zdolności kompleksotwórcze – tworzą połączenia kompleksowe z jonami metali ciężkich (rtęć, ołów) oraz jonami metali łatwo utleniających się w organizmie (miedź, żelazo), tworząc tzw. chelaty. W ten sposób działają odtruwająco i antyutleniająco;
4) wpływ na biosyntezę kolagenu i elastyny;
5) działanie przeciwzapalne i przeciwalergiczne związane jest z hamowaniem aktywności niektórych enzymów utleniających, a przede wszystkim lipooksygenazy (LOX) i cyklooksygenazy (COX). Enzymy te uczestniczą w wytwarzaniu mediatorów procesów zapalnych i alergicznych;
6) działanie przeciwwirusowe;
7) działanie przeciwgrzybicze i przeciwbakteryjne;
8) działanie antyagregacyjne na płytki krwi przez hamowanie syntezy tromboksanu;
9) działanie diuretyczne;
10) działanie spazmolityczne m.in. na mięśnie gładkie naczyń krwionośnych;
11) działanie chroniące wątrobę;
12) działanie hormonalne – estrogenie;
13) działanie osłaniające przed promieniowaniem UV – jako naturalne filtry SPF [1, 3, 4, 5].

Krótka charakterystyka najważniejszych grup flawonoidów

Flawony

image032

Rys. 7. Szkielet flawonu.
Źródło: Kohlmünzer S Farmakognozja. Wyd. 5. Warszawa:Wydawnictwo Lekarskie PZWL;2003.

Związkiem podstawowym jest 2-fenylochromon. Przedstawicielami flawonów są m.in.: apigenina, witeksyna, luteolina, diosmina i nobiletyna.
Apigenina jest bardzo rozpowszechnionym flawonem. Występuje
w koszyczkach rumianku, w kwiatach dalii ogrodowych, w pietruszce, karczochach, bazylii i selerze. Wykazuje działanie spazmolityczne, przeciwalergiczne, ochronne dla wątroby, przeciwnowotworowe.

image033

Fot. 8. Wzór apigeniny. Źródło: Program chemsk 50.

image034

Rys. 9. Rumianek.
Źródło: Lutomski J. Uznane roślinne środki dermatologiczne. Post Fitot 2001;9:39-44.

Witeksyna jest C-glikozydem apigeniny, czyli cząsteczka apigeniny połączona jest z cząsteczką glukozy. Jest ona jednym z głównych składników czynnych kwiatostanów i liści głogu. Wpływa na przepływ wieńcowy w mięśniu sercowym. Stanowi łagodny lek nasercowy.

image002

Rys. 10. Wzór witeksyny.
Źródło: Kohlmünzer S Farmakognozja. Wyd. 5. Warszawa:Wydawnictwo Lekarskie PZWL;2003.

image003

Rys. 11. Głóg.
Źródło: http://pu.i.wp.pl/k,NzIwMDc3MjksNDg0ODgwNzA=,f,684888_g15_big.jpg

Luteolina (nie mylić z karotenoidem luteiną) zawiera w swojej cząsteczce 4 grupy hydroksylowe (OH). Występuje w wielu kwiatach w rodzinie Asteraceae i liściach naparstnicy purpurowej. Wykazuje działanie przeciwzapalne, przeciwalergiczne, moczopędne, ochronne dla wątroby.
Diosmina to 7-rutynozyd diosmetyn, czyli połączenie cząsteczki diosmetyny z dwucukrem rutynozą. Występuje w mięcie pieprzowej, pietruszce siewnej i trędowniku bulwiastym. Wykazuje działanie przeciwobrzękowe i podwyższające tonus żył. Stosowana jest w lecznictwie w przewlekłej niewydolności krążenia żylnego.

Flawonole

Flawonole zawierają grupę hydroksylową przy C3. W postaci glikozydowej należą do najbardziej rozpowszechnionych substancji roślinnych o charakterze wtórnym.

image004

Rys. 12. Szkielet flawonoli.
Źródło: Kohlmünzer S Farmakognozja. Wyd. 5. Warszawa:Wydawnictwo Lekarskie PZWL;2003.

Kemferol zawiera w swojej cząsteczce 3 grupy hydroksylowe (oprócz grupy hydroksylowej przy węglu C3). Występuje m.in. w liściach herbaty i kwiatach tarniny. Wykazuje działanie spazmolityczne, przeciwzapalne, przeciwalergiczne i przeciwgrzybicze. Jego glikozydy znaleziono w kwiatach arniki górskiej, zielu skrzypu polnego, w liściach kasztanowca.

image005

Rys. 13. Wzór kemferolu.
Kohlmünzer S Farmakognozja. Wyd.5. Warszawa:Wydawnictwo Lekarskie PZWL;2003.

image006


Rys. 14. Liść herbaty.
Źródło: Ładniak A. Herbata – przewodnik. Łódź:Piątek Trzynastego;2006.

Kwercetyna zawiera 4 grupy hydroksylowe oprócz grupy OH charakterystycznej dla flawonoli. Występuje w owocach i warzywach. Największe jej ilości znaleziono w cebuli, jabłkach, liściach herbaty i czerwonym winie, jak również w owocach głogu i kasztanowca. Rozmieszczenie grup OH w pierścieniu A i B odpowiedzialne jest za silne właściwości antyoksydacyjne. Chroni ona komórki przed szkodliwym działaniem wolnych rodników. Wykazuje też działanie przeciwzapalne, przeciwalergiczne, przeciwnowotworowe i przeciwgrzybicze.

image035

Rys. 15. Wzór kwercetyny.
Źródło: Kohlmünzer S Farmakognozja. Wyd.5. Warszawa:Wydawnictwo Lekarskie PZWL;2003.

image007


Rys. 16. Cebula.
Źródło: http://w-spodnicy.ofeminin.pl/Tekst/Zdrowie/529157,1,Cebule--dlaczego-warto-jesc-cebule.html

Najważniejszym glikozydem kwercetyny jest rutyna, czyli rutozyd.


Rutyna w części cukrowej zawiera dwucukier rutynozę złożony z cząsteczki glukozy i cząsteczki ramnozy. Rutyna jest niezwykle rozpowszechniona w świecie roślinnym. Po raz pierwszy wyizolowano ją w roku 1842 z ziela ruty zwyczajnej. Jest składnikiem czynnym wielu roślin, m.in. fiołka trójbarwnego, bzu czarnego, kwiatów głogu. Wykazuje właściwości antyoksydacyjne i uszczelniające naczynia kapilarne. Często jest stosowana w lecznictwie (Rutinoscorbin, Ascorutical, Troxerutin, Venoruton).

image008

Rys. 17. Ziele ruty.
Źródło: http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Plik:Ruta_graveolens_1-OB9.JPG&filetimestamp=20100107182554

Flawanony

Podstawowy szkielet flawanonu jest w stosunku do flawonu uwodorniony, nie ma podwójnego wiązania między C2 a C3.

image009

Rys. 18. Szkielet flawanonu.
Źródło: Kohlmünzer S Farmakognozja. Wyd.5. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL;2003.

image010

Rys. 19. 8. Owoce cytrusowe.
Źródło: http://www.ksiazka-kucharska.pl/news/151/

Do grupy tej zalicza się hesperetynę i jej rutynozyd hesperydynę. Występują w otoczce owoców cytrusowych chroniąc je przed pasożytami. Wykazują też działanie przeciwwirusowe.

Izoflawony

W izoflawonach grupa fenylowa przyłączona jest w pozycji 3.

image012

Rys. 20. Szkielet izoflawonu.
Źródło: Kohlmünzer S Farmakognozja. Wyd. 5. Warszawa:Wydawnictwo Lekarskie PZWL;2003.

Izoflawony mają właściwości estrogenne. Znanym izoflawonem jest genisteina.

image013

Rys. 21. Wzór genisteiny.
Źródło: Kohlmünzer S Farmakognozja. Wyd. 5. Warszawa:Wydawnictwo Lekarskie PZWL;2003.

Genisteina posiada trzy grupy hydroksylowe, występuje w nasionach soi i w różnych gatunkach koniczyny. Wykazuje silne właściwości estrogenne i przeciwnowotworowe.

image014

Rys. 22. Soja
Źródło: http://www.pro-test.pl/article_article/6446,0/Ma%C5%82o+znana+ro%C5%9Blina_Soja.html

image015

Rys. 23. Koniczyna
Źródło: http://www.papugi.dt.pl/PCI/artykuly/koniczyna.asp

Biflawonoidy

Biflawonoidy to połączenie dwóch flawonoidów.

image016

Rys. 24. Struktura biflawonoidu
Źródło: Kohlmünzer S Farmakognozja. Wyd. 5. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL;2003.

Występują w dużych ilościach w miłorzębie japońskim. Należą do nich ginkgetyna, bilobetyna. Wykazują wpływ na krążenie wieńcowe.
Gingko biloba (miłorząb japoński) znany jest od ponad 200 milionów lat. Gatunek ten okazał się niezwykle odporny na zanieczyszczenia środowiska i przetrwał do dzisiaj. Wyciągi z liści od dawna były stosowane w medycynie chińskiej. W latach 70. poznano bliżej jego właściwości i wartość zdrowotną w chorobach naczyniowych.

image017

Rys.25. Miłorząb japoński
Źródło: http://www.witaminy.biz/ziola/milorzab-japonski.html

Antocyjany

Antocyjany są bardzo rozpowszechnione w przyrodzie. Grupa ta obejmuje wielofenolowe barwniki roślinne: czerwone, niebieskie, fioletowe o charakterze glikozydowym. Nadają one barwę kwiatom, owocom, liściom, korzeniom. Aglikon jest pochodną flawonu, zwaną antocyjanidyną. Część cukrowa jest złożona z 1-3 cząsteczek cukrów prostych, najczęściej jest to glukoza. Antocyjanidyny w połączeniu z cukrem tworzą antocyjany.

image018

Rys. 26. Szkielet antocyjanidyny
Źródło: Kohlmünzer S Farmakognozja. Wyd. 5. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL;2003.

image019


Rys. 27. Owoce.
Źródło: Beliveau R., Gingras D., Kuchnia przeciwrakowa. Warszawa:Wyd. Delta;[?].

Cyjanidyna jest bardzo rozpowszechnionym antocyjanem, jest to glikozyd cyjaniny. Występuje m.in. w kwiatach bławatka chabra, w owocu bzu czarnego, w owocach borówki czernicy.
Antocyjany wykazują właściwości przeciwbakteryjne, przeciwgrzybicze, przeciwzapalne. Wpływają na przepuszczalność naczyń włosowatych i wykazują właściwości przeciwzapalne, polepszają ukrwienie w obrębie tęczówki oka – wpływają dodatnio na ostrość widzenia.

Katechina

Katechina to polifenol, pochodna flawanu. Może wchodzić w skład garbników (taniny niehydrolizujące=proantocyjanidyny), występuje m.in. w liściach herbaty. Regeneruje tkankę wątrobową w przypadku uszkodzenia infekcyjnego, działa również przeciwzapalnie i ściągająco [3, 4, 5, 6, 7].

image020

Rys. 28. Wzór katechiny
Źródło: Kohlmünzer S Farmakognozja. Wyd. 5. Warszawa:Wydawnictwo Lekarskie PZWL;2003.

image021

Rys. 29. Zbiór herbaty
Źródło: Perrier-Robert A Herbata. Poradnik smakosza. Warszawa:Wiedza i Życie; 2002.

Działanie kosmetyczne flawonoidów

Flawonoidy znalazły szerokie zastosowanie w kosmetologii i kosmetyce dzięki swojej aktywności biologicznej, ponieważ:

- niszczą wolne rodniki, hamują proces starzenia się skóry;
- hamują utlenianie witaminy C wielokrotnie, zwiększając jej skuteczność;
- powodują wzmocnienie i zmniejszenie kruchości ścianek naczyń krwionośnych;
- zapobiegają powstawaniu teleangiektazji;
- wpływają pozytywnie na biosyntezę kolagenu i elastyny;
- poprawiają wygląd tkanki łącznej;
- pochłaniają promieniowanie UV (filtry SPF);
- zapobiegają i łagodzą podrażnienia;
- ujędrniają skórę i wygładzają zmarszczki;
- utrzymują młodość i gładkość skóry, nawilżają, wzmacniają i regenerują;
- działają przeciwgrzybiczo, przeciwbakteryjnie i przeciwwirusowo (naturalne konserwanty) [3, 8, 9, 10, 11, 12, 13].

Flawonoidy stosowane są w całej gamie kosmetyków, takich jak:

- toniki, mleczka kosmetyczne, maseczki, kremy, żele,
- balsamy, lotiony, kosmetyki antycellulitowe,
- kosmetyki do pielęgnacji rąk i stóp,
- kosmetyki do pielęgnacji oczu, ust,
- szampony, odżywki do włosów,
- środki do higieny jamy ustnej,
- płyny do kąpieli, żele pod prysznic.

Flawonoidy, które występują w kosmetykach to wyciągi m.in. takich roślin lub owoców, jak: arnika górska, bez czarny, bluszcz pospolity, chaber bławatek, dzika róża, fiołek trójbarwny, herbata chińska, koniczyna, lipa, lukrecja, malina, miłorząb japoński, nagietek, owoce cytrusowe, poziomki, skrzyp polny, truskawki, winogrona.
Przemysł kosmetyczny korzysta głównie z alkoholowych wyciągów ziołowych zawierających flawonoidy. Na rynku spotyka się także wyizolowane flawonoidy naturalne lub syntetyczne jak kwercetynę i rutynę. Jednak wyciągi roślinne działają skuteczniej od pojedynczych związków. Mamy tu efekt działania synergistycznego zespołu czynników aktywnych, jak flawonoidy, karotenoidy, witaminy, sole mineralne i tak dalej.

W kosmetykach do skóry z rozszerzonymi naczynkami krwionośnymi skłonnymi do pękania stosuje się:


- kwiat arniki górskiej,
- ziele fiołka trójbarwnego,
- liście miłorzębu japońskiego,
- ziele ruty,
- ziele skrzypu polnego,
- kwiat chabra bławatka,
- korzeń lukrecji,
- kwiatostan rumianku,
- owoc winorośli.

W kosmetykach do skóry wrażliwej, dziecięcej, podrażnionej, zaczerwienionej, skłonnej do alergii znalazły zastosowanie:


- kwiat arniki górskiej,
- kwiat bzu czarnego,
- kwiat chabra bławatka,
- ziele fiołka trójbarwnego,
- liście herbaty,
- kwiatostan lipy,
- korzeń lukrecji,
- liście miłorzębu japońskiego,
- kwiat nagietka,
- kwiatostan rumianku,
- owoc winorośli,

W kosmetykach do skóry dojrzałej, wrażliwej, zmęczonej, skłonnej do zmarszczek stosuje się:


- kwiat bzu czarnego,
- liście herbaty,
- kwiat koniczyny,
- ziarna soi,
- owoce winorośli.

W kosmetykach do skóry tłustej, skłonnej do wyprysków używa się:


- kwiat arniki górskiej,
- liście herbaty,
- korzeń lukrecji,
- owoc truskawki, maliny, poziomki.

W kosmetykach pod oczy i na powieki wykorzystuje się:


- kwiat bzu czarnego,
- kwiat chabra bławatka,
- liście herbaty,
- liście miłorzębu japońskiego,
- ziele ruty,
- ziele skrzypu polnego.

W szamponach i odżywkach do włosów znalazły zastosowanie:


- kwiat nagietka,
- kwiat lipy,


Dla włosów tłustych:
- ziele skrzypu polnego,
- zielona herbata,


Dla włosów suchych:
- kwiat bzu czarnego.

Oto parę przykładów roślin kosmetycznych:

Nagietek

image023

Rys. 30. Nagietek
Źródło: Lutomski J. Uznane roślinne środki dermatologiczne. Postępy Fitoterapii 2001;9:39-44.

Surowcem jest kwiat nagietka. Zawiera głównie trójterpeny i glikozydy flawonolowe – m.in. pochodne kwercetyny. Działa antyseptycznie i przeciwzapalnie. Stosowany jest w kosmetykach do cery wrażliwej, w mleczkach do zmywania makijażu i w szamponach.

Fiołek trójbarwny

image024

Rys. 31. Fiołek trójbarwny
Źródło:http://www.naturalne.lekarstwa.edu.pl/moc-ziol/fiolek_3kol/

Surowcem jest ziele (syn. ziele bratków polnych). Zawiera głównie flawonoidy – glikozydy kwercetyny w tym rutynę oraz pochodne kwasu salicylowego. Stosowany jest w kosmetykach do cery wrażliwej, do cery z rozszerzonymi naczynkami, działa łagodnie ściągająco.

Arnika górska

image025

Rys. 32. Arnika
Źródło: Lutomski J. Uznane roślinne środki dermatologiczne. Postępy Fitoterapii 2001;9:39-44.

Surowcem są kwiaty arniki. Zawiera laktony seskwiterpenowe, flawonoidy – pochodne flawonów i flawonoli oraz olejki eteryczne. Działa antyseptycznie, przeciwzapalnie, łagodząco. Stosowana jest w kosmetykach do cery z rozszerzonymi naczynkami krwionośnymi, do cery wrażliwej, do cery tłustej skłonnej do wyprysków.

Chaber bławatek

image026

Rys.33. Chabry
Źródło: v=15g@start=0&ndsp=21&ved=1t:429,r:9,s:0,i:112

Surowcem są kwiaty. Główne składniki czynne to: antocyjany, flawony i flawonole. Działa przeciwzapalnie i przeciwbakteryjnie. Stosowany jest w kosmetykach dla zmęczonych oczu. Likwiduje obrzęki i zaczerwienienia. Często stosuje się go łącznie z zielem świetlika i kwiatostanem rumianku.

Skrzyp polny

image027

Rys.34. Skrzyp polny
Źródło: http://domowyzielnik.blogspot.com/2012/09/encyklopedia-zio-skrzyp-polny.html

Surowcem jest ziele skrzypu polnego. Główne składniki to: flawonoidy oraz związki krzemu. Działa uszczelniająco na ściany naczynek krwionośnych, przeciwbakteryjnie, ściągająco, związki krzemu utrzymują prawidłową odporność i elastyczność naskórka. Stosowany jest w kosmetykach dla zmęczonych oczu – zmniejsza zaczerwienienie oczu i obrzęk powiek, stosowany również w kosmetykach do pielęgnacji włosów tłustych.

Winogrona

image028

Rys.35. Winogrona
Źródło:http://www.przepisy-dla-dzieci.pl/Cooking/Article/347eb14f-7049-4032-9d17-31d72615ed2e

Winogrona zawierają węglowodany, flawonoidy (antocyjany, flawony), garbniki, w pestkach olej. Posiadają właściwości antyutleniające. Stosowane głównie w kremach przeciwzmarszczkowych do cery dojrzałej, do pielęgnacji cery wrażliwej z rozszerzonymi naczynkami i w kosmetykach nawilżających [8,9,10,11,12,13].

Piśmiennictwo

1. Robak J, Gryglewski R. Bioactivity of flavonoids. Pol. J. Pharmacol. 1996; 48: 555-564.
2. Naumann R. Nie tylko witaminy. Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo Sic!.
3. Stołowska M, Kłobus G. Charakterystyka flawonoidów i ich rola w kosmetyce i terapii. Postępy Kosmetologii 2010; 1/1: 8-12.
4. Kohlmunzer S. Farmakognozja. Wyd. V. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL; 2003.
5. Matławska I. (red.). Farmakognozja. Wyd. 1. Poznań: Akademia Medyczna im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu; 2005.
6. Glinka Ł, Ochocki J. Flawonoidy i ich syntetyczne pochodne we współczesnej medycynie schorzeń układu sercowo – naczyniowego i moczowego. Cz. I. Polish J. of Cosmetology 2004; 2: 70-80.
7. Glinka Ł, Ochocki J. Flawonoidy. Część II. Naturalne antyoksydanty – ich właściwości i zastosowanie w terapii przeciwnowotworowej i przeciwdrobnoustrojowej kosmetyce. Polish J. of Cosmetology 2005; 3: 162-172.
8. Jabłońska-Trypuć A, Czerpak R. Surowce kosmetyczne i ich składniki. Wrocław: MedPharm Polska; 2008.
9. Lamer-Zarawska E, Chwała C, Gwardys A. Rośliny w kosmetyce i kosmetologii przeciwstarzeniowej. Wyd.1. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL; 2012.
10. Mikołajczak-Bąk A. (red.). Ziołowa księga urody. Poznań: Wydawnictwo Publicat S.A.; MMVIII.
11. Mielczarek C, Brzezińska E. Flawonoidy w kosmetyce i kosmetologii Część 1. Właściwości biologiczne flawonoidów .Polish J. of Cosmetology 2000; 1: 11-21.
12. Mielczarek C, Brzezińska E. Flawonoidy w kosmetyce i kosmetologii Część 2. Surowce flawonoidowe i ich praktyczne zastosowanie. Polish J. of Cosmetology 2000; 2: 74-87.
13. Mielczarek C, Brzezińska E. Flawonoidy w kosmetyce i kosmetologii Część 3. Praktyczne zastosowanie surowców flawonoidowych w kosmetyce. Polish J. of Cosmetology 2000; 3: 156-163.